Maar gezien ik vaak bezig ben geweest met hele kleine Amateur Televisie (ATV) zendertjes, vond ik het een leuk idee om eens een ATV vossenacht-setje te maken. Vossenjagen dus met een kleine televisieontvanger en mini televisiezendertjes! Een cameraatje kan zelfs een extra dimensie toevoegen, zoals het herkennen van de omgeving zodra het signaal sterk genoeg uit de ruis komt opzetten.

In dit artikel worden de zendertjes beschreven, waarvan ik drie stuks gemaakt heb. Ook zal ik tips geven voor de ontvanger en geschikte antennes. Maar eerst ga ik uitleggen, waarom ik gekozen heb voor een analoog systeem.

Analoog of digitaal

Analoge signalen zijn het meest ideaal als het aankomt op uitpeilen. Je kan een signaaltje ver in de ruis zien opdoemen en met uitrichten is de variatie in sterkte goed te zien aan het afnemen van ruis. De mate van ruis werkt dus als een signaalmeter. Een hele accurate zelfs, want het uitpeilen op ruis blijkt heel intuïtief te verlopen.

Een digitaal systeem zou hooguit een blokkerig en schokkend beeld geven op het moment dat het signaal slechter wordt en helemaal niks zodra het signaal te zwak wordt. Op het moment dat je nog niet, of nauwelijks, in het bereik van de vos loopt, zie je niks. En op het moment dat er wel beeld is, kun je te maken krijgen met enige vorm van vertraging door de processing en buffering. Dat werkt gewoonweg niet goed voor vossenjagen. Daarnaast zijn digitale zenders en ontvangers complex en kostbaar.

Analoge systemen zijn zeer betaalbaar, omdat dit gebaseerd is op hele oude televisie technieken. Modules hebben vaak een chip aan boord, die een complete analoge videozender of ontvanger kunnen vervangen.

FPV

Onze vrienden die bezig zijn met drone-races en modelvliegen, gebruiken ook vaak analoge videosystemen. Voornamelijk vanwege het ontbreken van vertraging en het feit dat bij een slecht bereik de beelden in de ruis kunnen wegvallen en heel snel weer op kunnen komen als het bereik weer goed is. Een digitaal systeem geeft op die momenten een bevroren of haperend beeld. Niet ideaal als je met een drone boven een raceveld tussen palen en objecten door aan het vliegen bent!

Dankzij deze tak van sport zijn er heel veel modules verkrijgbaar, die ook wij uitstekend kunnen toepassen voor ons ATV vossenjachtsysteem. Inclusief kleine monitoren. En alles is gemaakt om op accu’s te kunnen werken. Nog een pluspunt dus!

Zendermodule

Ik heb gekozen voor de TX5813 modules. Deze leveren 10mW op de 6cm band. Dat levert een bereik op van ca 20m in een bosgebied tot meer dan 50m in open veld. Als je een sterkere vos wil maken, dan kun je zelfs de TX5823 gebruiken. Die levert 200mW aan zendvermogen. Ook andere FPV modules kun je gebruiken natuurlijk, maar let op de werkspanning (en hoe soepel de module omgaat met accuspanningen), de kanaalindeling en het zendvermogen.

De modules kunnen werken met spanningen van 3,5V tot 5,5V. Perfect dus voor aan een enkele Li-Ion / LiPo cel. Je hebt geen spanningsregelaar nodig.

Deze modules zitten op de “B” band. FPV gebruikers hebben meerdere banden in de 5,7-5,9 GHz band in gebruik met daarbinnen een kanaalverdeling. Dit is bedoeld om elkaar niet in de weg te zitten. Verschillende fabrikanten gebruiken verschillende kanaal-indelingen. De TX58xx modules gebruiken de Boscam kanalen.

Accu

Mijn WiFi vossen gebruikten al 18650 cellen met ingebouwde protectie (tegen kortsluiting, diepteontlading en overladen). Die gebruik ik dan ook voor deze ATV vossen. Deze protectie kan je accu beschermen als je de vos vergeet uit te zetten, als er een kortsluiting optreedt (bosbrand oef), etc. Een cel met ca 2500mAh gaat meer dan 8 uren mee. Uiteraard kun je ook een Lipo cel nemen, maar nogmaals let op de aanwezigheid van een protectiecircuit, of voeg die toe (kosten weinig).

Laat 18650 cellen met een onwaarschijnlijk hoge capaciteit liggen. Die zijn vaak nep. Een goede cel van Panasonic of Samsung geeft je zoveel meer plezier. Beter een goede cel van ca 2500 of 3000mAh, dan een nepper van 7500mAh. Dergelijke capaciteitsdichtheid past niet eens in een 18650 cel.

Monitor antenne en ontvanger

De monitor moet altijd ruis weergeven. Ook wanneer er geen videosynchronisatie-pulsen waargenomen worden. De meeste moderne LCD achtige schermen onderdrukken de weergave, zodat gebruikers nooit ruis zullen zien bij een ontbreken van een signaal. Gelukkig heeft de eerdergenoemde FPV wereld bij enkele fabrikanten wel het besef gegeven, dat dit juist WEL de bedoeling is. Als het videosignaal een keer te zwak wordt door een slecht bereik of reflecties, dan wil je diep in de ruis kunnen kijken om je drone te redden. Liever dat, dan naar een zwart of blauw scherm te kijken, om verderop vervolgens een plof te horen van je drone die door een raam vliegt.

De kwaliteit van de weergave kan wel verschillen als er weinig videosynchronisatie ontvangen wordt. Er zijn zelfs monitoren met een nep-ruisbron aan boord om de gebruiker de indruk te geven dat er altijd ontvanger ruis zichtbaar is. Lees goed de reviews is mijn advies.

Als ontvanger gebruik ik gewoon een FPV ontvanger die 4 banden ondersteunt. De ontvangstantenne is een 5,8GHz WiFi patch antenne. Ik moet er nog eens een regelbare verzwakker tussen zetten, zodat peilen dichtbij de vos makkelijker wordt. Op dit moment kan simpelweg je hand voor de antenne gehouden worden voor de nodige verzwakking.

Opdruk behuizing

Zoals ik dat ook bij de WiFi vosjes heb gedaan, is het aan te raden om iets van een uitleg te geven op een sticker. Dit voor het geval een boswachter, parkbeheerder of een passant je vos fysiek vindt. Je wil in elk geval voorkomen dat men er iets ernstigs in ziet. En het is fijn als iemand je weet te bereiken na verlies van de vos.

Voor een aantal activiteiten heb ik in 2016 een vossenjacht technologiespel bedacht. In de eerste instantie was het de bedoeling om voor jongeren van stichting De Jonge Onderzoekers in Amersfoort een alternatieve vossenjacht te bedenken. Deze jongeren zijn erg geïnteresseerd in technologie, dus wilde ik wat andere technieken gebruiken in combinatie met een normale radiovossenjacht. Dit heeft geresulteerd in een modulair spel, waarbij de verschillende onderdelen op een verschillende manier kunnen worden ingezet. Zo kan het spel aangepast worden aan de doelgroep en de omgeving waarin het gespeeld wordt.

Later is gebleken dat dit spel ook heel goed tijdens de JOTA ingezet kan worden. Dat heb ik dus ook al een paar keer gedaan in Steenwijk.

Dit artikel gaat alleen over het onderdeel WiFi vossen. Ik heb later trouwens ook nog Amateur Televisie (ATV) vosjes gemaakt (zie dit artikel). Laat je creativiteit maar de vrije loop!

Doel

Ik wilde de spelers laten vossenjagen met een Wifi analyzer app op een smartphone (Android, want Iphone lijkt dit niet te kunnen). Ik wilde meerdere accespoints op accu’s laten werken, om een bijzondere situatie te krijgen in gebieden waar je helemaal geen Wifi of iets dergelijks verwacht. Een Wifi SSID namenspel met de ontvangen Wifi SSID’s is ook een leuk alternatief spel, ipv uitpeilen. Of beide!

Analyzer app

Vermoedelijk werkt het scannen naar WiFi signalen op deze manier alleen onder Android (laat gerust weten als Apple dit inmiddels ook toestaat). Moderne android versies beperken echter het WiFi scannen, om accu te sparen. In het ontwikkelaarsmenu is dit uit te schakelen (tip). Verder zul je moeten testen welke apps op jouw toestel(len) goed scannen. Veel apps werken niet goed. Vooral de verversingssnelheid is belangrijk als je kiest voor een peil spel. Zoek op WiFi Analyzer in de store. Ik heb onder moederne andoid versies een goed resultaat met “WiFi Analyzer (open-source)” van VREM Software Development.

Zet in alle apps die dat ondersteunen de scan interval zo laag mogelijk (korte tijd). Dit kan bij de instellingen vaak veranderd worden.

Uitdenken en ontwerp

De eerste accespoints die ik ging testen, waren oude routers. Deze dingen slurpen energie en zijn erg groot. Bovendien is de bedrijfsspanning 12 Volt en dat vergde meercellige (dus grote) accu’s. Ik kreeg van een collega de tip, om eens te kijken naar de ESP-12 modules. Deze modules hebben een ESP8266 chip, wat een complete microcontroller is met geheugen en Wifi (2,4GHz). Deze modules bleken erg goedkoop en de werkten op 3,3V met een stroomopname die lager ligt dan 200mA.

Een enkele Lipo accu heeft een uitgangsspanning die tussen ca. 3 en 4,2V ligt, afhankelijk van hoever de accu al ontladen is. Het grootste deel van de LiPo capaciteit ligt boven de werkspanning van de ESP, dus dat bood kansen! Mij leek een enkele 18650 cel per vosje wel ideaal.

Ik heb hier ook met David PE1MUD over nagedacht en heb wat tips ontvangen. Ik heb getest met switched mode spanningsregelaars, maar die dingen hebben een forse dropout. Die kwamen pas op gang als je ca. 4V er in stopte. Ik vond een ultra low-drop lineaire spanningsregelaar, die al bij 3,4V een uitgangsspanning gaf van 3,3V! Een klein nadeel was dat een lineaire spanningsregelaar wat vermogensverlies heeft (hij stookt het spanningsverschil gewoon op in warmte). Maar eigenlijk mag dit geen naam hebben. Wat moet worden weggestookt, is minder dan 900mV maximaal en bij max 200mA stelt dat niet veel voor (180mW).

Vervolgens ben ik bij leveranciers op zoek gegaan naar ultra low-drop spanningsregelaars. De LP3982 was een ideale regelaar. Betrekkelijk goedkoop (< 1 euro) en goed verkrijgbaar. De maximale drop-out spanning is 120mV. Maximale belasting is 300mA. Uitvoering is VSSOP SMD. Daar heb ik adapter PCB’s voor gekocht, waar ik ook wat randcomponenten op kon solderen, zoals getekend in onderstaand schema.

Ik heb het niet getest, maar tegenwoordig bestaat de WMOS-D1 module. Mogelijk is deze al helemaal geschikt en is een losse voeding niet eens meer nodig. Wie dat eens wil testen, graag. Ik verneem graag de bevindingen dan. Ook voor wat betreft de stroomopname, omdat er een UART op zit.

>> Update: in de reactievelden onder dit artikel kun je lezen, dat Johan bevestigd heeft dat een Wemos D1 mini met powershield inderdaad goed werkt en ook ca 24u draait op een enkele cel! Die powershield is nodig, om altijd 5V te maken, omdat de Wemos D1 een UART aan boord heeft die 5V nodig heeft. Dus de combinatie Wemos D1 mini met powershield maakt een compleet vosje! Schakelaar en eventueel zekering toevoegen en klaar ben je.

Rond de ESP-12 heb ik twee headers gesoldeerd. Eén voor de serial UART (programmeren) en de andere voor het enablen van het programmeren. Aan de ingang is nog een zekering geplaatst en een aan/uit schakelaar. Het complete schema ziet er zo uit:

Software

Ik heb de ESP geprogrammeerd in de Arduino IDE. Je moet dan wel de ESP als board toevoegen. Het programma heb ik uit de examples gehaald. Dat was een accespoint voorbeeld. Deze heb ik wat aangepast voor vossenjagen. Zo pas ik de SSID namen aan per vosje en heb ik gevonden hoe ieder vosje een andere Wifi kanaal kan gebruiken.

Regels die je aan kan passen zijn:

const char *ssid = “Vosnaam1”; //Vul hier de SSID in die jagers in de netwerklijst/wifianalyser zien.

wifi_set_channel(6); //set WiFi channel (1-13); //Kies hier het gewenste Wifi kanaal in waarop de ESP gaan zenden.

Constructie

Alles moest snel gebouwd worden, omdat ik met een deadline zat. Ik was uitgenodigd om een spel te organiseren voor een teambuilding. Daar had ik 20 vosjes voor bedacht. Even PCB’s ontwerpen en bestellen was er niet bij. Het schema is vrij eenvoudig op een gaatjesboard te solderen. Dat heb ik dan ook gedaan. Ik had nog van die hele slechte desoldeerlitze. Dit was dik gevlochten platte koperdraad. Dat heb ik als massavlakken gebruikt.

De batterijhouder is speciaal gemaakt voor 18650 cellen. Ik had echter cellen met protectiecircuit gekocht (zeer aan te raden!). Deze zijn iets langer, waardoor ze niet goed in de batterijhouder pasten. Met een combinatietang heb ik de batterijlippen iets plat geknepen en dan pasten de cellen wel goed.

De behuizing is van grijze PVC. Dat heeft geen negatieve invloed op het signaalbereik. Ik kon geen RF demping bemerken, ondanks vaak wordt geadviseerd om witte PVC te nemen. Ik heb gewone dikwandige 50mm buis genomen, wat is afgedopt. De onderdop is verlijmd, de bovendop zorgt voor de toegang tot de PCB en de accu. Deze wordt vastgehouden met een ingekorte schroef met oog. De reden om de onderzijde te verlijmen, ipv de bovenzijde, is om het beter spatwaterdicht te krijgen. Anders zou de onderdop vol lopen.

In de bovendop is wel een UV bestendig touwtje bevestigd, die in de opening is afgekit om de spatwaterdichtheid te behouden. Hier kan de vos aan opgehangen worden. Dit is echt nodig tijdens regenbuien, om er zeker van te zijn dat hij rechtop hangt.

Onderop de vosjes zijn QR codes geplakt. Bij het vinden worden deelnemers met een smartphone naar een website geleid, om daar een opdracht te lezen. Deze QR codes zijn geplastificeerd met brede transparante tape, om de stickers tegen water te beschermen. De QR codes zijn om die reden ook met een laserprinter geprint. Een QR op de zijkant van de vos werkt niet! Heel apart, maar als een QR code verbogen wordt om een cilinder, is deze bijna niet meer te scannen. Dus vandaar een kleine sticker aan de onderzijde.

Ik heb naast de vosjes ook nog enkele lege hulsen PVC van wat gewicht voorzien. Deze zijn verder uiterlijk gezien identiek aan de vosjes en kunnen als spelelement ingevoegd worden (nepvossen voor strafpunten, boobytrap, etc.)

Resultaat

De vosjes hebben een bereik van ca. 50m (afhankelijk van de plaatsing). De accu gaat iets minder dan 24 uur mee, uitgaande van een goede Japanse 2600mAh accucel (niet zo’n lichte nepcel van 3000000000000000000000000000000000000mAh uit China).

Geschatte kosten per Wifi vos

De PVC behuizing kost ca. 4,-, de ESP module in China minder dan 2,-, batterijhouder, PCB, schakelaar ca. 2,-, spanningsregelaar en componenten ca. 1,-. Overig (lijm, touw, sticker) ca. 1,-.

Afgerond iets meer dan een tientje per vos, plus natuurlijk nog de accu. De Keeppower accu’s zijn wat duurder (2600mAh is ca. 6,-), maar wel goed. En daar heb je natuurlijk ook nog een lader bij nodig. Beiden heb ik gekocht bij NKON.

Als je gaat voor een Wemos D1 mini met powershield, dan ben je iets meer kwijt (€15 euro ongeveer ex accu).

Ik kan deze vossen niet gebouwd leveren. Hopelijk helpt dit artikel je op weg met het zelf bouwen. Ik stel reacties onder dit artikel heel erg op prijs. Ik hoor het ook graag als je zelf vosjes gebouwd hebt.

Vind je dit soort projecten leuk? Geïnteresseerd in ATV vosjes? Klik dan de link “technologiespel” hieronder.

Tijd om naar het bos te gaan! En hoe mooi kon het zijn dat er ook weer de maandelijkse radiovossenjacht gehouden werd. Want iedere maand, behalve in de zomer, maken Rient, Maurice en Rob namens de Veron afdeling 03 Amersfoort er weer fantastische vossenjacht van op landgoed Den Treek. Dat ligt  voor een deel in de gemeente Leusden en voor een deel in de gemeente Woudenberg, vlakbij Amersfoort.

Ik was ook weer aanwezig als “recreatieve” deelnemer. Ik hoef dus niet zo nodig te winnen en doe gewoon mee voor het plezier. Eigenlijk zijn deze vossenjachten van deze afdeling altijd wel recreatief, want er wordt niet op tijd gelopen. Wel wordt er gekeken naar wie de meeste vosjes gevonden heeft en die krijgt dan de eer. De uitslag wordt bovendien gepubliceerd op de website van de Veron A03 (klik links op “vossenjagen”).

Dit was weer een vossenjacht op de 80 meter band. Ook nu weer waren er allemaal kleine zendertjes verstopt in het bos. 24 in totaal bleek achteraf. Dat aantal mogen we van te voren niet weten, want dat houdt het spannend. Deze zendertjes hebben een vrij klein bereik. Meestal hoor je ze pas op enkele tientallen meters afstand, maar er zijn er ook bij die je pas hoort als je echt dichtbij staat. Het terrein is verdeeld in een paar ringen, waarbinnen de zendertjes te horen zouden moeten zijn. Dit waren deze keer de ringen:

Hoeveel zendertjes er binnen de ringen verstopt lagen, kreeg je van te voren niet te horen. Buiten de ringen lagen geen zendertjes. De volgorde van welke ring je eerst pakt mag je uiteraard zelf bepalen. De looptijd mag maximaal 120 minuten bedragen. Dan moet je weer terug zijn bij de pijl linksboven, waar we ook gestart waren.

Dit was nog maar mijn tweede vossenjacht op de 80 meter band die ik recent geleden gelopen had. Ik had op 12 april 2015 mijn persoonlijke primeur op deze band in deze afdeling, nadat ik eindelijk in maart een ontvanger had gebouwd (PRX-80S-2014 van DF7XU). Toen was het ook al een fox-O-ring jacht, dus ik kon me nog wel goed herinneren wat ik ongeveer kon verwachten: buiten de ringen meestal een grote radiostilte vanwege het kleine bereik van de zendertjes en achteraf vaak de verbazing dat er toch wat meer zendertjes in een bepaalde ring hadden gelegen, dan waar ik van overtuigd was geraakt tijdens het jagen. Deze afdeling organiseert ook wel jachten op de 80m band met sterkere vossenzenders en daardoor ook een kleiner aantal. Dan komt het wat meer op kruispeilen aan. En ook zijn er vossenjachten op de 2 meter band, waar ik al wat langer aan meedoe. Maar nu dus een 80m jacht met kleine vosjes.

Dan even de bijzonderheden van deze jacht:

Ring nr 1.  was een bijzondere: daar lag een grote boomstam op het pad en daar kwam al gelijk een enorm radiosignaal uit. Verdacht! Snel was de vos gevonden; deze was te zien in een holte. En toch leek het alsof er nog een signaaltje door de andere pieptoon te horen was… hmmm … Door wat te peilen bleek ik weer uit te komen bij hetzelfde gat. Dit keer moest je even graaien in de holte van deze boomstam om de tweede vos te vinden. De antenne was helemaal opgerold, waardoor het signaal zwak was.

Ring 5 was ook een bijzondere. Daar lagen achteraf gezien maar liefst 7 vosjes door elkaar te piepen! Niemand had alle 7 vosjes in deze ring gevonden. Toen ik in de eerste instantie in deze ring was, waren er nog een aantal andere jagers. Om een beetje los van de andere jagers te blijven, ben ik doorgelopen naar ring 7 en 6, na 3 vosjes gevonden te hebben. Ik meende niets meer te horen, maar bleef die zandkuil van ring 5 toch wel wat verdacht vinden. Als ik tijd over zou hebben, zou ik op weg naar de start/finish nog wel even teruglopen langs deze ring.

Bij ring 6 kwam ik Wim PA3AKK tegen en hebben we elkaar nog even nieuwsgierig gemaakt. Maar zoals het hoort, vertellen we elkaar niet waar vosjes liggen. De vorige keer hebben we zelfs wel wat truukjes uitgehaald om elkaar wat informatie te onthouden, op de hoop dat één van ons een vosje juist niet vindt. Alles voor het winnen he!

Nadat ik ring 7 en 6 gedaan had, had ik nog een half uurtje over, dus tijd genoeg om nog even bij 5 te kijken. Ik was er toch weer in de buurt, omdat ik een soort van rondje had gelopen. Er was niemand meer in de kuil en ik kon nu even rustig de ring inspecteren. Vlak bij mijn eerder gevonden vosje 219 hoorde ik nu nog een pieptoontje er doorheen. De toonhoogte was vrijwel gelijk, dus dat viel niet zo snel op! Haha.. op nog geen 2 meter afstand lag vosje 19 te wachten op mij. En daarna heb ik er nog één gevonden en kwam ik op 5 vosjes totaal in deze ring. Op de plekken waar ik gelopen had, heb ik echt geen ander signaaltje meer gehoord, maar achteraf gezien bleken er toch nog 2 stuks extra gelegen te hebben… Volgende keer toch de ring maar iets breder uitkammen… Je moet keuzes maken, omdat de tijd ook een keer op is. Nu moest ik terug naar de startplaats.

Overigens kwam ik ook nog wat kabouters tegen onderweg!

Met een score van 17 gevonden vosjes (van de 24) had ik een gemiddelde plaats in de uitslag (gedeeld 3e). Prima! Ik heb het weer een fantastische jacht gevonden. Met dank aan de organisatie!

• Bekijk hier de rest van de foto’s
• Lees meer verslagen op mijn site
• Veron A03 website (er is een knop “vossenjacht”), andere link met de uitslag van deze jacht is hier

Dit was eigenlijk mijn eerste 80m vossenjacht die ik zelf gelopen heb. Aan de 2m jachten doe ik al wel wat langer mee. Ik heb weleens vaker meegelopen met een groepje op 80m en ik heb op een techniekdag voor de jeugd ook wel een keer rondgelopen met een ontvanger en ik heb ook een keer als vos gestaan op de Piet Wakkerjacht, maar nu heb ik dus ook eindelijk ook zelf met een eigen ontvanger kunnen meedoen. Robbert was weer met mij mee. We hadden heel veel geluk met het weer.

De ontvanger die ik gebruikte, heb ik in maart 2015 van Dieter DF7XU gekocht als bouwpakket. Het is een zogenaamde PRX80S-2014. Volgens mij is deze door Dieter geïnspireerd op de aloude HRX80, maar dan nu met de nodige verbeteringen. Op mijn site staat een bouwverslag te lezen.

De ontvanger beviel mij prima. Ik moest wel even wennen aan het feit, dat de 80m spoetnik vosjes een wat minder groot bereik hadden dan de 2m spoetniks. Maar het peilen ging wel lekker scherp en ik merkte zoals verwacht weinig hinder van reflecties, iets wat op hogere frequenties wat meer voorkomt. Het ging prima en vanaf ring 5 hebben we samen met Wim PA3AKK opgelopen.

Wim en ik vonden het leuk om elkaar wat uit te dagen, door bij voorbaat niet kenbaar te maken dat je een vos hebt zien liggen. Dat heeft er toe geleid, dat Wim toch een vosje niet heeft gevonden en dat vond ik natuurlijk wel grappig (sorry Wim, hi). Wim probeerde dat bij vosje met nummer 25 in ring 9 ook een keer, maar daar trapte ik niet in. Echter waren wij door de hilariteit wel zo onverstandig om dat nummer niet op onze kaart te schrijven!

Voordat we samen met Wim gingen oplopen, hebben we overigens ook een vosje gemist, die Wim dan wel weer had gevonden. Er waren in totaal 20 vosjes verstopt, waarvan Robbert en ik er 19 hadden gevonden. Maar er stonden dus maar 18 op onze kaart geschreven. Daarom een gedeelde 3e plaats (anders waren we gedeelde 2e geworden). Ik was dik tevreden, gezien ik op 80m nog erg onervaren was en mijn ontvanger nog hagelnieuw was (ook wennen).

Bedankt Maurice, Rob en Rient voor deze leuke jacht! En Wim voor de gezelligheid!

Bekijk hier alle foto’s!

(Ten tijde van schrijven: ) Hoewel ik mijn gezicht al regelmatig heb laten zien daar en ook al iets van 15 jaar interesse heb voor vossenjachten, val ik toch ook nog steeds in de categorie beginnende jager. Nou ja, zeg maar liever onervaren jager. Want ten opzichte van de meeste deelnemers heb ik nog maar relatief weinig jachten gelopen.

Zodoende had ik dus tot maart 2015 ook nog niet eens een 80m vossenjacht ontvanger. Ik deed dus alleen mee met de 2m jachten met mijn DF1FO ontvanger. Dat gebeurde ook op 15 februari 2015 en daar sprak ik Wim PA3AKK. We kwamen zo ook in gesprek over het feit, dat ik met veel jachten in Leusden nog niet mee kon doen, omdat ik nog geen 80m ontvanger had. Ik had aangegeven daar wat prioriteit aan te willen geven. Wim wees gelijk naar Dieter DF7XU, die die dag ook in Leusden aanwezig was om te jagen. Volgens Wim was de kans groot, dat Dieter nog een bouwpakket zou kunnen leveren van een door hem gemodificeerde HRX80. Dieter noemt deze versie de PRX80S-2014.

Dieter bleek inderdaad nog wel een bouwpakket te hebben liggen. Hij kon die eind februari wel aan Wim overdragen tijdens een vossenjacht elders in het land. Wim zou op 15 maart 2015 weer in Leusden zijn, dus konden we op die manier even slim postbode spelen :)

Dit is het pakket wat ik ontving:

Helemaal compleet dus. De behuizing was al netjes voorbereid. En er was ook een oortje meegeleverd. Alles voelt erg degelijk en de kwaliteit is goed.

Het schema:

Hier is een fotoverslag van de bouw en een uitleg van de onderdelen:

Ik heb alle meegeleverde koolweerstanden vervangen voor metaalfilmweerstanden. Ik was in de veronderstelling dat deze altijd beter zouden zijn dan koolweerstanden, maar de meningen zijn verdeeld. Ik heb er nog even op gezocht toen ik dit artikel aan het schrijven was. De thermische ruis zou lager wezen van metaalfilm (om die reden heb ik ze ook gebruikt), maar ze kunnen ook een wat sterkere zelfinductie hebben. Wat het beste ook moge wezen voor deze ontvanger, ik kan het niet vergelijken. Om alvast vooruit te lopen, die van mij werkt perfect met de metaalfilmweerstanden. Maar het vervangen was niet nodig geweest denk ik.

De hoofdtelefoonaansluiting kan je op een slimme manier aansluiten, zo zag ik in het schema van Dieter. Zodoende kan je zowel een mono jackplug, als een stereo jackplug gebruiken. Slim bedacht! Zie schema bovenin dit artikel.

Wat ook slim bedacht is, is hoe de ontvanger in- en uitgeschakeld wordt. Er zit geen schakelaar in, ook niet in de hoofdtelefoonaansluiting. Toch schakelt de ontvanger uit zodra je de jackplug verwijdert. Dat gebeurt met een IRF9540N FET, die de belasting van de hoofdtelefoon gebruikt om in geleiding te komen.

Gemeten stroom bij 8,5V spanning:

– Ingeschakeld: ca. 16mA (25 mA maximaal bij volledige uitsturing in hoofdtelefoon)
– Uitgeschakeld (sleep): 0,5µA

Klaar!

Bedankt Dieter DF7XU voor dit mooie pakket en bedankt Wim PA3AKK voor de behulpzaamheid.

Toevoeging juni 2016:

Timo PE1FOD en ik hebben het middenfrequent gemeten. Dit is leuk uitgewerkt met gematchte resonator filters. Er wordt direct omlaag geconverteerd naar 453 kHz. De filters zijn eigenlijk 452 kHz, dus mogelijk is hier een truukje toegepast. Want in de TCA440 wordt de eerste IF filtering en versterking gedaan. Hier zit al een dubbele resonator filter. Daarna gaat het door nog een dubbele resonator filter en wordt het in een SA602 nog een keer versterkt en daar wordt een BFO bijgemengd in de “detector”. Deze oscillator zit in de SA602 en extern is een resonator aangebracht van 456kHz, maar de oscillator blijkt op ca. 451kHz te draaien. Dus de resonator is wat scheef getrokken. Die truuk wordt wel vaker toegepast. Op deze manier zit de BFO mooi aan de rand van het middenfrequent filter. Het middenfrequent filter is door toepassing van vier stuks resonator filters best wel smal en keurig recht voor ca. 3kHz. Mooi uitgedacht, wel lastig na te maken door de gematchte resonator filters.

Nota: deze ontvangers zijn niet meer als bouwpakket leverbaar bij DF1FO.

Korte beschrijving van deze ontvanger
Dit zijn zeer gevoelige AM vossenjacht ontvangers voor de 2m band. Alles is opgebouwd op een vrij kleine print, dus inclusief een controller, PLL IC, display, het AM receiver IC (TCA440), de pre-amp en natuurlijk de rest van de dubbel superheterodyne ontvanger.

Interne (ont)storing
De ontwerper heeft knap werk verricht om storing uit de controller en PLL te minimaliseren. Want daar ligt het grootste probleem. Dat zijn componenten die met digitale signalen werken en dat kun je maar beter zo ver mogelijk bij een gevoelige ontvanger houden. Dat kon hier niet, dus is er de nodige aandacht besteed aan de ontstoring.

Toch kun je nog last houden van wat van deze stoorbronnen. Vooral als je (net als ik) enigszins afwijkt van de standaard inbouwwijze (in de behuizing). Vooral de voedingsdraden kunnen deze stoorsignalen dan oppakken en injecteren in het ontvanger circuit.

Welke stoorsignalen kun je dan verwachten?

• Het 5 MHz kristal van de Atmel controller is nog een beetje hoorbaar op ca 145 MHz. Dit kan een behoorlijk hard signaal zijn, waardoor de automatische gain regeling terug regelt, zodra je langs de 145 MHz komt tijdens afstemmen. Dat is lastig. Bovendien heb je een kleine kans, dat een vosje nét in de buurt van deze 145 MHz uitzendt. Deze zal dan niet- of slecht te ontvangen zijn.
• Verder kun je al snel stoorpulsjes verwachten uit de controller zelf, op diverse willekeurige frequenties. Vooral als de bedien-schakelaar omhoog staat (menu modus / handmatige frequentie).
• Storing uit het PLL IC heb ik niet echt opgemerkt, maar is ook niet uit te sluiten.

Hoe komt dat in de ontvanger?
De print is keurig ontworpen. Daar gaat weinig mis. Maar de draden wirwar in de afgesloten metalen behuizing kunnen de stoorsignalen wel weer oppakken en injecteren in de ontvanger. Vooral via de voedingsdraden. Ook de korte coax naar de BNC connector kan storing oppakken, vooral als de binnenader te ver blootgelegd is.

Wat te doen om dit te voorkomen / verhelpen?

• Houd de bedrading zo kort mogelijk. Maak niet teveel omleidingen.
• Gebruik altijd een volledig afgesloten metalen behuizing, om de stoorcomponenten in deze behuizing op te sluiten. Zo voorkom je dat de externe richtantenne de stoorsignalen oppakt. Tijdens vossenjachten houd je immers deze antenne heel dicht bij deze behuizing.
• De interne coax, die naar de BNC connector gaat, moet je zo kort mogelijk aanstrippen. Anders gaat de blootgelegde binnenader als antenne werken.
• En als extra: ontstoor de voedingslijnen met wat extra condensatoren, zoals is weergegeven in de onderstaande foto. Merk op, dat ik de standby schakelaar los uitgevoerd heb op de achterzijde. Dit wordt normaal gesproken gedaan met een schakelaar in de DIN stekker, zodra de hoofdtelefoon verwijderd wordt. Ik heb een jack plug gebruikt en een losse schakelaar voor deze standby modus. Deze 5V omleiding loop vlak langs de controller. En aangezien dit de 5V is die de ontvanger voedt, moet dit zeer goed ontstoord worden. Een grote condensator capaciteit heb je niet nodig. 100nF zou genoeg moeten wezen, maar ik merkte dat een 33uF tantaaltje (of iets daar in de buurt) een nog wat betere onderdrukking van de storing opleverde. Neem niet een te hoge waarde, omdat de kleine 5V spanningsregelaar deze condensator (hierna C te noemen) ook moet opladen. En de ontvanger moet ook niet te langzaam in standby gaan, zodra deze 5V onderbroken wordt (normaliter als je de hoofdtelefoon uit de DIN stekker trekt). Luister maar eens in de buurt van 145MHz (in mijn geval op 144.997MHz). Hoor je daar een signaal? Prik dan eens een C-tje op header ST3, pin 9 of 10. Deze C leg je naar massa (ST3, pin 14). Probeer gewoon wat het beste werkt. Pin 9, of pin 10? Beide is niet nodig. Welke waarde werkt het beste (100nF – 33uF)? Ieder ontvanger exemplaar werkt weer wat anders, dus dat moet je zelf uitzoeken. Wat ik heb gedaan: een 33uF tantaal tussen pin 9 en pin 14 (massa).
• Verder doe je er nuttig aan, om ook de voedingsdraden van de batterij te ontstoren. Doe dit bij voorkeur achter de aan/uit schakelaar (zie foto).

TCA440
De TCA440’s verschillen onderling erg veel. Zelfs van dezelfde fabrikant uit verschillende batches. Daarom moet je deze ontvanger ook éénmalig kalibreren in het service menu. De maximaal haalbare gain verschilt sterk, de neiging om zelf te gaan oscilleren ook. Dat gebeurt bij sommige exemplaren als de gain te hoog wordt ingesteld (in service menu op 0dB stand). Verder verschilt het ruisgedrag ook sterk.

Ik heb diverse TCA440’s geprobeerd en heb een grote winst behaald in ontvanger gevoeligheid. Mijn huidige TCA440 kon simpelweg met een hogere gain worden ingesteld in het service menu en het ruisgedrag was gunstiger. Ik gebruik nu een Siemens IC.

Bij het inkopen van diverse TCA440’s (Ebay), ben ik verrast door een aantal niet-werkende exemplaren. Of het waren afgekeurde IC’s uit een bepaalde batch, of het waren fakes. Nep Siemens look-a-likes. Maar goed, na 2 tientjes investering heb ik dan nu wel twee prima werkende TCA440’s. Maar let op dat risico, zodra je TCA440’s inkoopt op Ebay!

Dit soort vossenjachten worden op zowel de 2m als de 80m band gedaan.

Ik wilde zelf weleens wat van die zendertjes maken. En om te beginnen maar voor de 2m band. Daar heb ik zelf een ontvanger voor, dus dan kan ik die ontvanger ook gelijk eens goed testen met een zelf uitgezet vosje.

Ik zal hier spoedig wat beschrijven van deze bouwfrutseltjes. Hier alvast wat foto’s:

Ik had twee van deze bouwpakketten gekocht afgelopen jaar (2011) en de tweede is nu ook eindelijk gebouwd. Ondanks de relatief kleine afmetingen, is dit toch een behoorlijke klus. Vooral het klaarmaken van de behuizing is veel werk, vanwege al het geboor en gevijl. De print bevat ook vrij veel onderdelen en alle weerstanden moeten rechtop gemonteerd worden. Ik heb overigens metaalfilm weerstanden gebruikt, in plaats van de meegeleverde koolweerstanden.

Ook dit keer heb ik weer een batterijklep gemaakt aan de zijkant van de behuizing. Zodoende is het wisselen van de batterij zeer eenvoudig. Om de batterij te beschermen heb ik van textiel een soort compartiment gemaakt. Een goede reden om niet zomaar je oude kleding weg te gooien! Eerst heb ik een schotje gemaakt van stof uit een jas, verstevigd met dik papier. Dat dikke papier zit aan de binnenkant en de stof is er omheen gevouwen. Het is verlijmd met Bison Kit.

Om te voorkomen, dat de batterij te los zit, heb ik van een oude sweater (dikke kwaliteit) stukjes stof in lagen op elkaar gelijmd in het compartiment. Trapsgewijs worden de laagjes opgebouwd, waardoor de batterij eenvoudig in het compartiment te schuiven is. Stof op metaal is met Bison Kit verlijmd, stof op stof is met Bison Textiellijm verlijmd.

Heb je last van storing in de ontvangst, afkomstig van de controller, of hoor je een dik signaal op ca. 145MHz? Lees deze tekst dan even op deze website. Misschien ben je er mee geholpen. Ook nog wat over de TCA440.

Bekijk de foto’s hieronder om de hele bouwklus te bekijken:

[See image gallery at www.pe1rqm.nl]

Bekijk hier het bouwen van nr. 1

DF1FO levert geen pakketten meer.

Laatst was ik hier in de buurt (Den Treek, Leusden) eens wezen kijken bij een vossenjacht op 2 meter. Dat werd georganiseerd door de Veron afdeling Amersfoort. Ik had geen vossenjacht ontvanger, maar deze tak van de hobby heeft zeer sterk mijn interesse, dus wilde ik er graag even kijken. Ik heb in het verleden nog niet zoveel met vossenjagen gedaan, behalve dan wat recreatief mee jagen op kleine zendertjes in het bos bij Steenwijk. En ook bij de Doe-Techniekdag in Zwolle, al is dat meer om de kids te filmen voor de videomontage. In beide gevallen kon ik een ontvangertje lenen. Het buiten bezig zijn in mooie natuur blijkt trouwens ook voor heel veel niet-zendamateurs leuk te zijn. Vaak zie je partners en/of vrienden mee jagen, op zoek naar de miniatuur zendertjes. Aangezien je alleen maar met een ontvanger loopt, hoef je ook geen geregistreerde zendamateur te zijn.

Terug naar Leusden; Na de vossenjacht wist ik het zeker; nu wilde ik mijn eigen ontvanger maken. Wat rondlopen met een porto is ook niet alles, daar kun je niet mee jagen. De richting moet je dan echt gokken. Maar het mooie weer maakte veel goed, dus hebben we er vooral een mooie boswandeling van gemaakt. Na de jacht sprak ik Rob PA0KEL en Rient PA3GXP, die mij een erg interessante ontvanger lieten zien: de “2m Peilempfänger” van DF1FO. Rient heeft wat gegevens opgeschreven en ik ben thuis meteen gaan Googlen.

Lees hier verder op Hamforum.nl >

[See image gallery at www.pe1rqm.nl]

Lees hier meer over de bouw van het tweede exemplaar!

Heb je last van storing in de ontvangst, afkomstig van de controller, of hoor je een dik signaal op ca. 145MHz? Lees deze tekst dan even op deze website. Misschien ben je er mee geholpen. Ook nog wat over de TCA440.