1 – Filteren van Ultra Violet (UV) straling uit het zonlicht
Licht wordt uitgezonden als elektromagnetische straling en omvat het voor ons zichtbare spectrum met golflengten van rood t/m violet (780nm t/m 380nm). Ofwel alle kleuren van de regenboog. Maar buiten deze grenzen van wat wij zien, gaat het nog wel even door. Dat is voor ons onzichtbaar licht, zoals infrarood aan de ene zijde en ultra violet aan de andere zijde. De meeste afstandsbedieningen werken overigens met infrarood licht. Wij zien het niet, maar het is er wel!

Een camerasensor kan ook een bredere bandbreedte waarnemen dan wat wij met ons oog zien aan golflengtes. Hij is zodoende dus ook nog een beetje gevoelig voor ultraviolet licht (golflengtes kleiner dan 380nm). En als dat tijdens een zonnige dag op de sensor valt, dan gaat de sensor dat registreren als een waas op je mooie kleurenfoto’s.

Daarom is er een filter nodig die deze golflengtes filtert.

En hoe zit het dan met de andere kant van het spectrum?
-> Nabij Infrarood (NIR) licht (golflengtes groter dan 780nm) wordt al gefilterd door een filter die voor de sensor is aangebracht. In de camera dus.

2 – Bescherming van het objectief
Een goed UV filter filtert nauwelijks iets in het zichtbare lichtspectrum. Je kunt een nadelig effect van dit filter niet, of hooguit zeer gering, terugzien in de foto’s. Daarom kan een UV filter altijd op het objectief geschroefd blijven. Het dient dan bovendien als bescherming voor het voorste lenselement.

3 – Waterdichtheid professionele objectieven
Veel professionele objectieven zijn spatwaterdicht, mits er een filter gemonteerd is. En ook hier kan een UV filter voor gebruikt worden. Informeer goed of het model wat je op het oog hebt deze waterdichtheid kan garanderen.

Maten
Aangezien objectieven onderling verschillende maten voeren voor de filterring, zijn UV filters te koop in verschillende diameters. Het prijsverschil tussen bijvoorbeeld een 72mm en een 55mm is groot, omdat het glasoppervlak veel groter is.

Goedkoop of duurkoop? Wat zijn de verschillen?
De prijzen van UV filters variëren van ca. €5,- tot €100,-. Eén oorzaak van een hogere prijs kan de maat zijn. Grotere maten UV filters zijn veel duurder. Maar er zit ook nog wel wat verschil in de kwaliteit van het glas en het filter zelf. Reviews en advisering tijdens verkoop kan je mogelijk helpen bij de overweging welk model je aan kunt schaffen.

De kat stond hier maar één meter van de bladeren, en toch zijn deze al onscherp. Dat kwam omdat de fotograaf juist erg dicht bij de kat zat en toch een redelijk groot brandpuntsafstand gebruikte.

Deze afname van scherptediepte kan ook een nadeel hebben in het geval je wel alles van de voorgrond tot de achtergrond onscherp wilt hebben. Het is vaak niet meer te corrigeren met het diafragma (kleiner diafragma / groter F-getal zorgt namelijk voor een grotere scherptediepte). Gebruik je een telezoom-, of een macrolens met een groot brandpuntsafstand? Let dan op de afstand tussen de objecten onderling die je allemaal voldoende scherp wil hebben. En als je dicht bij deze objecten bent (macro dus), dan is de relatieve afstand tussen de objecten onderling nog groter, ten opzichte van de afstand tussen jou en deze objecten. Daarom worden bij macrofotografie vaak hele grote diafragmawaarden (kleine opening) gebruikt, om deze relatieve afstand te kunnen overbruggen met voldoende scherpte.En dat gaat weer ten koste van de lichtsterkte.

Dit heeft allemaal effect op de scherptediepte:

• Brandpuntsafstand (2x grotere brandpuntsafstand = 4x kleinere scherptediepte)
• Sensorgrootte (des te groter de sensor in de camera, des te kleiner de scherptediepte) < je hebt op een grotere sensor meer brandpuntsafstand nodig om hetzelfde zoombereik te krijgen en dan kom je weer bij het vorige punt.
• Diafragma (2x kleiner diafragma (groter F getal dus) = 2x grotere scherptediepte)
• Afstand van jou tot het object (het gaat om het verschil tussen de afstand van jou tot het onderwerp en tussen de afstand van het onderwerp tot de achtergrond).

Je ziet dat de brandpuntsafstand de grootste invloed heeft op de scherptediepte. Des te groter de brandpuntsafstand, des te kleiner de beeldhoek. Dit fenomeen “vergroot” de achtergrond objecten en dus ook de achtergrond onscherpte. Lees hier meer over dat belangrijke fenomeen.

Tip: wil je met een klein diafragma (groot F-getal) toch een onscherpe achtergrond? Neem dan wat meer afstand en zoom wat in (vergroot de brandpuntsafstand). Dat is ook vrijwel de enige manier om met een compactcamera een achtergrond onscherp te krijgen. Dat komt door de kleine sensor: de kleine sensor betekent grote scherptediepte, wat je met het vergroten van de brandpuntsafstand wat kunt compenseren.

Even een paar feiten op een rijtje:

• Een compactcamera heeft een grote scherptediepte vanwege zijn kleine sensor.
• Een compactcamera heeft maar een heel klein brandpuntsafstand nodig om al een enorm zoombereik te krijgen. Vandaar dat die objectieven (lenzen) zo klein zijn.
• Een full-frame sensor (35mm) heeft een kleinere scherptediepte dan een APS-C sensor, omdat deze groter is. Je hebt immers een grotere brandpuntsafstand nodig om hetzelfde zoombereik te krijgen.
• Een APS-C sensor vergroot de brandpuntsafstand van een objectief (equivalente brandpuntsafstand) vanwege zijn kleinere formaat dan 35mm full-frame, maar de scherptediepte is toch groter vanwege deze kleine sensor dan de equivalente brandpuntsafstand op een full-frame camera. Voorbeeld: Op een Nikon APS-C camera wordt een 200mm objectief gemonteerd. Nikon’s APS-C sensor kent een crop factor van 1,5x, dus het equivalent van de brandpuntsafstand is 200×1,5=300mm. Dus op een 35mm full-frame (Nikon’s FX) moet je een 300mm objectief schroeven om hetzelfde zoombereik te krijgen. Maar toch is er een verschil: 200mm op een APS-C heeft een grotere scherptediepte dan 300mm op full-frame. Dat kan een voor of een nadeel zijn. Hangt van je toepassing af.
• Gooi het diafragma open als je meer achtergrond onscherpte wil.
• Vergroot bovenstaand effect door een camera te gebruiken met een grotere sensor en/of een grotere brandpuntsafstand.

Onscherpte in foto’s door de klap van de spiegel vlak voor het belichten? Ook macrofotografen hebben hier snel last van. In dit voorbeeld wordt een tele foto gemaakt. Lees hier de ervaring van het fotograferen van de maan en wat er gebeurde .

19 maart 2011 was een goed moment om foto’s te maken van de maan. Deze stond vol aan de hemel, prachtig helder. Bovendien was er iets zeldzaams aan de hand: de maan was deze avond op zijn grootst te zien, omdat de afstand tussen de maan en de aarde het kleinst was sinds de afgelopen 18 jaar. Bovendien was het volle maan.

Er moesten wat testfoto’s worden gemaakt voor een ander doel, dus werd een 70-200 mm F4 L IS lens van Canon op de camera gemonteerd. Deze camera heeft een APS-C sensor, dus is de crop-factor 1,6x. Een equivalent van 320mm dus. Dat is niet genoeg om kraters te zien, maar dat was ook niet het doel.

Toen begon het opbouwen. Statief uitklappen, spiegelreflex erop, instellen en klak (dat is de spiegel die opklapte).Gebruikers van een spiegelreflex camera weten waarom dit gebeurt: de spiegel (die het beeld in de zoeker spiegelt) moet even uit de weg, zodat de sensor belicht kan worden.

De foto was onscherp… Maar meer “bewogen onscherp”. Daaraan was al te zien, dat het geen focus probleem was. Kijk maar:

De focus was overigens ingesteld met behulp van de live-view functie op 10x zoom (handmatig dus, waardoor je meestal nog beter kunt scherpstellen dan de autofocus), dus daar lag het niet aan. Live-view is na het instellen van de autofocus weer uitgeschakeld om de accu te sparen. Voor de belichting is spot-metering gebruikt (de camera koos 1/250s, f/5,6, bij ISO100) en het diafragma is op een waarde gezet, waarvan bekend is dat het objectief daarop op z’n scherpst is (doorgaans één of twee stoppen sluiten). Uiteraard mocht een draadontspanner (of een afstandsbediening) ook niet ontbreken.

Bewegingsonscherpte dus… op een statief? Wat beweegt er dan? Niet zo heel veel zou je kunnen denken. Maar dat klopt niet helemaal.

De spiegel klapt met een rotgang tegen het camerahuis, vlak voor het openen van de sluiter voor de belichting.

Het bleek, dat het toch iets gammele statief wat gebruikt werd dit probleem alleen maar in de hand werkte.

De oplossing… : Spiegelrefex camera’s hebben bijna allemaal een interessante functie: “spiegel opklappen”. Het wordt ook weleens “spiegelvoorontspanning”, of “mirror lockup” genoemd. Deze functie is meestal in het geavanceerde usermenu te vinden van de camera.

Het werkt simpel; de eerste keer dat op de ontspanknop gedrukt wordt, wordt de autofocus (indien gekozen) en belichting geregeld en wordt de spiegel opgeklapt en blijft hangen. De camera wacht dan, tot er weer op de ontspanknop gedrukt wordt. En dan wordt alleen het sluitergordijn nog open en dicht gedaan, wat nauwelijks trilling teweeg brengt. Na het belichten klapt de spiegel weer terug, zodat men weer door de zoeker kan kijken voor een nieuwe foto.

En dit is het resultaat toen de functie “spiegel opklappen” gebruikt werd:

Groot verschil dus met het eerste plaatje. Waar dat door komt en wat van grote invloed is, wordt hieronder uitgelegd.

Wat is bepalend voor het feit dat een foto onscherp wordt door het opklappen van de spiegel? Wanneer is het zinvol om de functie spiegel opklappen te gebruiken?

Brandpuntsafstand
De brandpuntsafstand is de meest bepalende of het zinvol is om de functie spiegel opklappen te gebruiken. Boven de 100mm blijkt het vaak al zinvol te wezen, afhankelijk van de onderstaande punten.

Focusafstand
Bij macrofotografie zit men heel dicht op het onderwerp. Des te kleiner de scherpstelafstand, des te meer een kleine beweging van de camera al van invloed is op de scherpte van de foto. Gebruik bij macro vanaf statief bij voorkeur altijd de functie spiegel opklappen.

Belichtingstijd
Des te langer de belichtingstijd, des te eerder bewegingsonscherpte voor komt. Maar de klap van de spiegel is een hele korte en snelle beweging, die vaak op zelfs 1/250s op 200mm brandpuntsafstand nog te zien is.

Kwaliteit statief
Het statief is zeer belangrijk. Een goedkoop krakend plastic statief gebruiken, terwijl je een flink gewicht aan glas aan je camera hebt hangen, is direct merkbaar. Gebruik maar eens de live-view functie, zoom het display in op 5 of 10x en zie wat er gebeurd als je al een beetje aan het statief of het camerahuis zit. Beeldstabilisatie kan in dat geval nog wat redden.

Beeldstabilisatie wel of niet
Beeldstabilisatie gebruiken op een statief… er zijn zelfs objectieven die deze functie automatisch uitschakelen als deze merkt dat de camera op een statief gemonteerd zit. Het kan desondanks toch van positieve invloed zijn om beeldstabilisatie te gebruiken als je statief niet van topkwaliteit is. Gebruik je wel een topstatief, dan kan de beeldstabilisatie zelfs tegenwerken. Gewoon eens proberen… Vooral bij macrofotografie zul je verschil bemerken. Tip: geef  de beeldstabilisator even de tijd om te stabiliseren. Na inschakelen van de beeldstabilisator (half indrukken van de ontspanknop) duurt het nog heel even voor deze echt stabiel is. Wacht dus het liefst enkele seconden met de ontspanknop half ingedrukt en maak dan de foto. Geen tijd voor, omdat je onderwerp anders weg is? Dat is zo’n situatie dat je beter de beeldstabilisator niet kunt gebruiken als je op statief werkt. Of wacht gewoon met de ontspanknop half ingedrukt tot het onderwerp voorbij komt. Als je dat veel doet, neem dan wel een reserve accu mee.

Hieronder volgen twee voorbeelden (100% uitsnedes, wel iets bewerkte foto’s), waarbij gebruik is gemaakt van een goedkoop, krakend, plastic statief. Het objectief was nog niet eens heel zwaar, maar toch wel een 70-200mm F4 L IS van Canon. Er is gebruik gemaakt van 200mm brandpuntsafstand. De beeldstabilisator heb ik in onderstaande voorbeelden uitgeschakeld in foto rechts. De functie spiegel opklappen stond in beide gevallen ingeschakeld, dus dat wordt hier nu niet weergegeven. Klik op de foto voor een 100% weergave.

Pas als je de foto op 100% zoom bekijkt, zie je echt het verschil.

Beeldstabilisatie type en kwaliteit
Of beeldstabilisatie wel of niet helpt als je fotografeert op een statief, hangt ook wel van het type en kwaliteit van de beeldstabilisatie af. Corrigeert de beeldstabilisatie alleen cameratrillingen door beweging (lineair), of ook de hoekverdraaiingen (rotatie) (voorbeeld: Canon Hybrid IS)? Op een statief heb je namelijk sneller last van hoekverdraaiingen. De klap van de spiegel is ook vaak merkbaar als hoekverdraaïng.

Zoomfactor foto
Hoever wil je de foto uitsnijden en hoe groot wordt de foto afgedrukt of weergegeven op de monitor. Inzoomen tot op 100% zoom (of meer) laat alle vormen van afwijking zien. Dat is dan ook meestal niet de praktijk. Wees realistisch.

Kwaliteit camerahuis (de body)
De kwaliteit van het camerahuis is ook van invloed. Een stevig camerahuis uit gegoten metaal is nou eenmaal steviger dan een kunstof behuizing. Alhoewel de moderne “engineering plastics” ook erg goed zijn. Vooral als je hele grote en zware objectieven gebruikt, zul je baat hebben bij body’s gemaakt van bijvoorbeeld een magnesium legering.

Scherpte objectief en camera
Hoe scherper het uiteindelijke plaatje, hoe sneller afwijkingen zichtbaar worden. Waaronder ook deze bewegingsonscherpte. Dus wil je echt profiteren van je topobjectief, verpest het dan niet met onnodige bewegingsonscherpte.

Scherpstelling
Hier geldt hetzelfde. Als de foto al niet scherp is, zie je ook de kleine bewegingsonscherpte minder snel. Stel je met de hand scherp op het live-view scherm op 10x zoom? Eerst de spiegel opklappen voor de sluiter afgaat… anders heb je er niets aan.

Type spiegel-opklapmechanisme
De klap van de spiegel wordt opgevangen en gedempt in de camerabody. Fabrikanten gebruiken verschillende methodes voor deze demping. Goedkopere camera’s hebben doorgaans een goedkoper mechanisme, wat je soms ook kunt horen. En dan maakt het ook nog uit of de body gemaakt is van kunststof, of metaal. Het moet toch de klap verwerken en die is niet gering. Bij de meest professionele body’s kun je zelfs het spiegel-omklapmechanisme nog op een stille modus zetten. Het mechanisme werkt dan iets minder snel, maar de klap is ook minder hard. Handig als je “stil” wil werken (in een theater of kerk bijvoorbeeld), maar het zal ook resulteren in minder bewegingsonscherpte bij grote brandpuntsafstanden. Schiet je dus een foto van de maan uit de hand met bijvoorbeeld een Nikon D3s en je kunt (of wilt) de functie spiegel opklappen (of spiegelvoorontspanning zoals Nikon dat weleens noemt) niet gebruiken? Gebruik dan op z’n minst deze stille modus. De maan loopt niet zomaar weg, dus de snelheid is dan toch niet echt van belang.

Voor snelle opnames en bewegingen (sport bijvoorbeeld) is de functie spiegel opkappen niet interessant.

Tip: probeer ook eens de live-view stand. Deze doet ongeveer hetzelfde. De spiegel wordt immers al opgeklapt om de sensor te activeren voor een live-beeld op het scherm. Live-view is een goed alternatief voor de functie spiegel opklappen. Wel even testen, want het kan mogelijk net even wat anders functioneren.

De displays op digitale camera’s komen in verschillende formaten voor. Een veel voorkomend formaat is tegenwoordig ca. 3 inch diagonaal. Voor wat betreft technische specificaties zien we tussen camera’s onderling wel een aantal verschillen. Die zullen hier worden toegelicht.

Dit artikel is geschreven in 2011 en kan op sommige punten wat gedateerd zijn. Maar dat maakt het ook juist wel weer leuk, vooral als je de voorspellingen vergelijkt met wat we vandaag de dag daadwerkelijk hebben.

Formaat in inches

Staat voor de diagonale afmeting van het scherm. Als je dat zelf wil nameten, doe dan het volgende:

Meet met een liniaal van een hoek tot de andere hoek, schuin tegenover elkaar (zie afbeelding). Pas op voor krassen. Deel het aantal centimeters door 2,54 (1 inch is ca. 2,54cm) en je weet de maat in inches.

920.000 pixels in een 3 inch schermpje?

Hoe kan dat? Het gaat zelfs nog verder: De Canon EOS-550D en de 60D hebben een display met 1.040.000 pixels. Dat komt door de afwijkende beeldverhouding van 3:2, in plaats van 4:3. Maar daar komen we verderop op terug.

Een beeld op een display wordt opgebouwd met beeldpunten: pixels. Maar om alle kleuren te kunnen maken, wordt gebruik gemaakt van 3 subpixels per pixel: rood, groen en blauw (RGB). Zet deze drie subpixels tegelijk aan en je ziet een witte pixel. Zet alleen rood aan en je ziet een rode pixel. Combineer verschillende subpixels en je kunt een compleet kleurenpalet maken.

Heeft het display dus een resolutie van 640 x 480 pixels (VGA*), dan zijn dat dus 307.200 pixels, opgebouwd uit 3 subpixels is 921.600 pixels totaal. En dat is waar fabrikanten mee adverteren.

*) De eerste PC kleuren beeldschermen met wat meer grafische mogelijkheden hadden een resolutie van 640 x 480 pixels en werden aangeduid met “VGA”.

Het verschil met camerasensors.

Voor wat betreft de resolutie van deze displays is er een belangrijk verschil met de resolutie zoals die bij camerasensors wordt aangeduid. Bij displays worden zoals hiervoor al werd beschreven, alle subpixels geteld.

Camerasensors meten echter nog niet in RGB (rood, groen, blauw) waarden. Het is meer een analoog signaal. De vertaling naar RGB vindt pas in de camera plaats. Of in je RAW software als in RAW geschoten is. Maar om kleuren te onderscheiden worden kleurfilters gebruikt over een deel van de pixels van de camerasensor (bayerfilter). Door middel van slimme (interpolatie) technieken worden achteraf alle pixels van RGB waarden voorzien.

Maar het komt er kort gezegd op neer, dat bij camerasensors de lichtgevoelige cellen als enkele pixels worden geteld (zoals bij een grijswaarde). Een sensor met 4000 x 3000 lichtgevoelige cellen / pixels wordt dus aangeduid als 12 Megapixel (12.000.000 pixels). Eénmaal omgezet naar RGB, bevat zo’n foto dus eigenlijk 3 x 12 Megapixels aan informatie (rood, groen en blauw).

Beeldverhouding

We kennen allemaal wel de bekende 15 bij 10 cm foto. Dat is een verhouding van 3 staat tot 2 (3:2). Een traditionele maat uit de 35mm film tijd. En toen kwamen er ineens digitale camera’s. De PC schermen uit die tijd (eind jaren 90) waren vrijwel allemaal in het 4:3 formaat uitgevoerd. Die beeldverhouding is ook wel bekend van de ouderwetse TV standaard (al was die heel ietsje breder). Veel digitale camera’s namen deze 4:3 maat ook over. En dat formaat wordt nog steeds zeer veel gebruikt. Vooral bij compact camera’s en (micro)four-thirds systemen.

Spiegelreflex- en systeemcamera’s met een APS-C, APS-H, of full-frame sensor werken vrijwel allemaal met het 3:2 formaat.

Toch waren de displays op deze laatstgenoemde camera’s ook allemaal in het 4:3 formaat. Beetje vreemd, maar gezien het feit dat deze schermpjes een paar jaar geleden het formaat van een postzegel hadden, ook weer niet zo relevant. Fabrikanten gebruikten bovendien de overgebleven rand om informatie af te beelden. Nu de schermen groter zijn geworden, willen we geen rand meer zien en zie je nu langzaam maar zeker modellen op de markt komen met een 3:2 scherm. Canon is daar koploper in met de modellen 550D en 60D en heeft de resolutie verhoogd van 640 x 480 naar 720 x 480 pixels.

16:9 verhouding: HD video wordt opgenomen in het 16:9 formaat, die we ook wel kennen van breedbeeldtelevisie. Op bovenstaande schemen zie je dus een kleine rand boven en onder als je gaat filmen met je fotocamera. Maar zo nu en dan zie je op fotocamera’s schermen met deze 16:9 beeldverhouding. Als fabrikanten er dus voor kiezen om een 16:9 scherm te gebruiken, dan is dat dus gunstig voor de videofunctie. Als je daarop foto’s bekijkt, zie je kleine randen links en rechts. Het is allemaal marginaal en niet zo heel erg hinderlijk. HD video camcorders hebben bijna allemaal een 16:9 scherm, omdat deze primair voor video gemaakt zijn.

Hoeveel pixels heb je nodig?

Je ziet wel wat wisselende formaten, maar ze zitten allemaal tussen de 2,5 en 3,5 inch. Soms iets kleiner als dat fysiek noodzakelijk was (uitklapbaar, specifieke behuizing, etc). De resolutie verschilt wel veel meer. Dit zijn veel voorkomende resoluties (allemaal plusminus):

• <230.000 pixels. <Lage resolutie schermen, die op verouderde camera’s zitten. Vroeger was dit al erg veel op zo’n klein schermpje. Maar de laatste – zeg 6 – jaren is de resolutie enorm toegenomen. Dan gaan we naar tegenwoordig:
• 230.000 pixels. Dat is 320 x 240 pixels, gebruikt in het goedkopere segment. Hiermee kun je moeilijk handmatig scherpstellen en je kunt HD video niet goed beoordelen. Daarom zie je dit type scherm vooral op camera’s zonder video functie en op camera’s van zeer klein formaat.
• 461.000 pixels. Het meest gebruikt in de betere compactcamera, of in het midden/lagere segment spiegelreflexcamera. Scherpte is redelijk te beoordelen en ook HD video is goed te doen, mits er sprake is van autofocus. Op een compactcamera is de scherptediepte veel groter, dus zal het scherpstellen niet zo’n probleem wezen.
• 921.000 pixels. Dat is 640 x 480 pixels, gebruikt in steeds meer spiegelreflex en systeemcamera’s, maar ook in de duurdere compactcamera’s. Scherpte is zo hoog, dat onderlinge pixels nauwelijks meer te onderscheiden zijn met het blote oog. Handmatig scherpstellen is goed te doen, ook met HD video. Belangrijk voor camera’s met een grotere sensor, vanwege de kleinere scherptediepte.
• 1.040.000 pixels. Dat is 720 x 480 pixels. Vrijwel hetzelfde scherm als bovenstaand, alleen dan iets breder (of minder hoog) vanwege de 3:2 verhouding.

Het kan nog gekker: De Iphone 4 heeft een beelschermresolutie van 960 x 480! Nog breder dus (3,5 inch diagonaal), vanwege de wens om 16:9 breedbeeld filmformaat te kunnen bekijken en om meer ruimte te bieden voor de applicaties (apps). Het aantal pixels per inch (326 in geval van de Iphone) ligt ongeveer gelijk aan de betere cameraschermen. En de totale resolutie vanwege het formaat dus zelfs nog hoger. Knap werk!

Naast zaken als kwaliteit, formaat, etc is het aantal pixels per inch is dus waar het om gaat. Zou je dat aantal pixels op jouw PC monitor afbeelden, dan krijg je deze vakken (geeft ook direct een indruk van de verschillen):

Amoled of LCD?

(AM)OLED is een nieuwe techniek, waarbij de pixels zelf het licht produceren (in simpele taal) met een speciale vorm van LED’s met organisch materiaal. Bij een LCD-TFT scherm is er sprake van een TL buisje of LED verlichting achter een raster met filters, aangestuurd door vloeibare kristallen (LCD). Wat is beter? Er is wat mij betreft nog niet echt een winnaar aan te wijzen. AMOLED schermen hebben de toekomst, vanwege de betere contrast en kijkhoek. Ze zouden bovendien minder energie verbruiken en zijn dunner te produceren. Maar op dit moment is er simpelweg nog niet zoveel keuzevrijheid. De meeste fabrikanten gebruiken LCD-TFT schermen. Ik zou eerder kijken naar de kwaliteit van het scherm in het algemeen, de specificaties en laat de camerakeuze leidend zijn.

Touchscreen?

Vreemd genoeg komt dat nog maar zelden voor: camera’s met een aanraakgevoelig scherm. Dat gaat wel steeds meer komen. Compactcamera’s hebben de aftrap genomen en nu zien we ook al een systeemcamera met een aanraak gevoelig scherm: De G2 van Panasonic. Er zijn handige nieuwe functies mogelijk met deze techniek. Neem bijvoorbeeld de functie “Touch Shutter” op de G2. Je klikt op het deel van het live beeld wat je scherp wil hebben en de camera stelt zijn focus op dat gedeelte in en neemt direct de foto. Ook de meest gangbare instellingen zijn te doen door op het scherm te drukken met je vingers.

Toch zal niet iedereen daarom staan te springen. Vooral professionele fotografen met een spiegelreflex camera kijken door de zoeker en gebruiken blindelings de aanwezige knoppen op de camerabody.

Uitklapbaar?

Heel handig als je veel met Live view werkt en de foto’s vanaf het display maakt. Het scherm kan alle kanten mee kantelen of draaien, wat je veel creatieve vrijheden geeft. Maar er was een probleem waar fabrikanten mee kampten: de 3 inch schermen waren te groot om ook nog eens in een houder te plaatsen in een kantelmechanisme. Dat zal voor compactcamera’s met een groot scherm dus wel een probleem blijven. Bij spiegelreflexen zien we een aantal trends. Sony koos ervoor om de schermen iets kleiner uit te voeren. Tegenwoordig wordt de rand steeds dunner, dus kan het scherm weer groter. Canon heeft op de EOS-60D en de EOS-600D het 3:2 scherm met een diagonaal van 7,7cm (3 inch) ook uitklapbaar gemaakt. Dat kan dus inmiddels prima op spiegelreflex camera’s.

Kijkhoek

De kijkhoek is zeer belangrijk om foto’s te kunnen beoordelen. Let vooral op de verschillen in helderheid als je de camera kantelt.

Gevoeligheid voor zonlicht

Binnen zie je nog een mooi plaatje van het scherm komen. Sta je buiten in de zon, zie je bijna niets meer! Speciale technieken en coatings moeten dat voorkomen. Moderne schermen zijn op dit vlak sterk verbeterd. Ook de helderheid is verbeterd de laatste jaren. Vaak kun je in het menu deze helderheid nog wat verhogen. Handig als je buiten in de zon foto’s moet maken, maar het gaat wel ten koste van de accuduur.

Krasgevoeligheid

Moeilijk even te testen, dus is het goed te weten dat fabrikanten geavanceerde coatings gebruiken om het scherm minder gevoelig voor krassen te laten zijn. Eventueel kun je ook een beschermende folie aanbrengen (te verkrijgen als accessoire vaak van andere fabrikanten). Dat laatste gaat ten koste van de beeldkwaliteit.

Soms zie je van die foto’s waarbij lichtpunten als sterretjes worden weergegeven. Zoals kerstlampjes, of de zon bijvoorbeeld. Hoe doe je dat?

Het is vrij simpel; sluit je diafragma wat verder tot plus-minus f16 of hoger (experimenteer met die waarde) en de lichtpuntjes worden vanzelf sterretjes.

Het diafragma is vergelijkbaar met de iris van ons oog. Op de camera wordt deze met A (Aperture) ingesteld.

Om de lichtsterkte te compenseren zul je wel de sluitertijd moeten verhogen (of voor een deel de ISO waarde). Deze truuk is dus vooral bedoeld voor statische onderwerpen die je vanaf een statief neemt. Gebruik bij lange sluitertijden zoals altijd bij voorkeur een afstandsbediening of de zelfontspanner en kies voor het vooraf opklappen van de spiegel (in geval van een spiegelreflex-camera). Dat voorkomt trillingen in de behuizing van de camera tijdens het belichten.

Hoe het resultaat er uit zal zien en in hoeverre het lukt, hangt van een aantal zaken af:

• De grootte van de lichtpunt
• De lichtsterkte van de lichtpunt
• De focus
• Het aantal diafragma-lamellen van je objectief
• De vorm van de diafragma-lamellen van je objectief

Het aantal diafragma-lamellen bepaalt hoeveel sterpunten de ster krijgt. Sommige objectieven produceren twee sterpunten per diafragma-lamel. Over het algemeen geldt, dat als een objectief in de duurdere prijsklasse thuishoort, deze meer lamellen heeft. “Consumenten-niveau” objectieven hebben tot 6 diafragma-lamellen (zoals in bovenstaande foto) en professionele objectieven hebben meer (vaak rond 8-9 stuks).

Wat verder van grote invloed is, is wat de vorm van het diafragma is in de iets gesloten toestand. Bij goedkopere objectieven neemt het meestal een hoekige vorm aan (ook weer zoals in bovenstaande foto) en bij duurdere objectieven blijft het (net als de iris in ons oog) meer een rondje. En daar zitten allerhande variaties tussen. Google maar eens om dat verschil te zien.

Dus wisselen tussen objectieven kan een groot verschil maken in resultaat.

Het is belangrijk om je te realiseren dat de winst door een toename in Megapixels verhoudingsgewijs verloopt. Het verschil tussen 15 en 18 Megapixel is een toename van 3 Megapixel… wauw! Nou dat valt wel mee… Het is vooral te merken aan de bestandsgrootte van de foto’s.

Die 3 miljoen extra pixels gaan dus in de buitenrand zitten. Maar als je oude camera bijvoorbeeld 2 Megapixel was en de nieuwe 5 Megapixel, dan is het verschil veel beter merkbaar.

Waarom zou je kiezen voor meer pixels?

• Je kunt de foto groter afdrukken met dezelfde hoeveelheid pixels per inch (dpi).
• Je kunt verder inzoomen in de software waarin je de foto bewerkt of bekijkt.
• Je hebt meer ruimte (qua zoomen) om de foto te croppen om daarmee het onderwerp beter te kadreren en te vergroten (ideaal voor vogels, wildlife, etc).
• Een 24 Megapixel (voorbeeld) foto die verkleind is tot 12 Megapixel, is in de regel scherper dan een oorspronkelijke 12 Megapixel foto.

Dat laatste komt omdat een C-mos sensor zoals die in de meeste camera’s gebruikt worden een Bayer filter en interpolatie algoritme gebruiken om kleuren toe te kennen aan de pixels. Daarom zijn 100% zooms ook nooit helemaal vlijmscherp en is meestal wel iets aan softwarematige verscherping nodig. Maar daarom verlies je dus ook niet zoveel kwaliteit als je je foto’s iets “downsampled” (verkleind). Een 5184 x 3456 pixel foto verkleind tot 4000 x 2667 pixels is een behoorlijke bestandsgrootte verkleining, ook als je de foto als JPEG opslaat (4,27MB vs. 2,64MB in kwaliteit 10 Photoshop). Maar let nu eens op de details die je nog kunt zien, los van de grootte van het kader:

​

Valt mee he?

• De winst door de toename van het aantal Megapixels is gerelateerd aan wat je had. 15Mpx vs. 12 Mpx is niet zoveel verschil. 6Mpx vs. 3Mpx had meer nut.
• Maak nuttig gebruik van de pixels en gebruik ze gerust om te croppen (handig bij Wildlife om nog meer “zoom” na te bootsen) en wees niet bang om de foto’s iets te verkeinen. Vooral als je in RAW gefotografeerd hebt; bewaar de RAW in een archief en sla de JPEG na de bewerkingen en crops met een iets gereduceerde resolutie op. Behalve als je de pixels echt nodig hebt, voor bijvoorbeeld grote afdrukken.
• Heb je alles geschoten in het JPEG formaat? Laat ze dan liever in het oorspronkelijke formaat, omdat je zoveel mogelijk moet voorkomen dat je een JPEG afbeelding nogmaals comprimeert. Als je de foto toch al gaat bewerken, maakt het niet meer zoveel uit (hij moet dan toch al opnieuw worden opgeslagen).
• Ondanks bovenstaand pleidooi ben ik er wel voorstander van om de oorspronkelijke foto’s te bewaren in een archief/backup. Verkleinen is namelijk destructief en je kunt de weggegooide pixels niet meer terughalen. Terug kunnen vallen op het origineel kan soms nodig zijn. Daarom schiet ik bijna alles in RAW en converteer en verklein de foto’s op de PC voor de verspreiding en opslag. Je PC is je digitale DOKA! De RAW bestanden zijn dan de digitale negatieven. Ik brand de RAW bestanden op een DVD-tje als backup (mijn “envelop met negatieven”).
• Overdrijf niet met verkleinen. Een halvering van het aantal pixels zowel horizontaal als verticaal is een verdubbeling in afname van het totaal aantal (Mega)pixels. Dat is meestal teveel van het goede. Bereken met een rekenmachine gewoon eens hoeveel pixels je nog overhoudt (horizontaal maal verticaal; voorbeeld: 4000 x 3000 pixels = 12.000.000 pixels / 12 Megapixel).

Toepassingen en index

• Extenders / teleconverters zijn voor brandpuntsafstand vergroting om onderwerpen op afstand dichter bij te halen. Voorbeeld toepassingen: wildlife, vogels, super macro (in combinatie met een macro objectief), etc. Geschikt om tele-objectieven te “verlengen”.
• Extension tubes (tussenringen) zijn bedoeld om korter tot onderwerpen scherp te kunnen stellen bij gebruikmaking van objectieven met een korte brandpuntsafstand (<70mm). Voorbeeld toepassing: macro.
• Close-up lenzen (macroconverters) zijn bedoeld om korter tot onderwerpen scherp te kunnen stellen vooral bij gebruikmaking van objectieven met een grote brandpuntsafstand (>70 mm). Voorbeeld toepassing: macro.

Samenvatting van de gebruikte afkortingen

Extenders / teleconverters (voor tele-objectieven)

Een extender / teleconverter (hierna te noemen “extender”) is een hulpmiddel om de brandpuntsafstand te verlengen van een bestaand objectief. Een 1,4x extender tussen de camera en een 200mm objectief levert je dus een effectieve brandpuntsafstand op van 280mm. Een extender moet dus geschikt zijn voor het merk en type camera en objectief. Vaak zijn alleen de duurdere series objectieven geschikt voor het gebruik van een extender (Canon L objectieven die over het algemeen compatible zijn: prime L objectieven >135mm, zoom L objectieven vanaf 70mm en tilt-shift objectieven).

Een extender kan gevolgen hebben voor de elektronische functies van het objectief, hoewel beeldstabilisatie in het objectief over het algemeen gewoon blijft werken. Ook de beeldkwaliteit kan enigszins afnemen. Dat komt door de extra lenzen, maar vooral omdat je lensfouten van het objectief ook vergroot. Ook neemt de lichtsterkte af. Doorgaans met één stop (voor de 1,4x extender) tot twee stoppen (voor de 2x extender). Dat kan gevolgen hebben voor het autofocus-systeem van de camera.

De meeste camera’s hebben minimaal F5,6 nodig voor een betrouwbare autofocus regeling (pro’s kunnen nog wel een stapje hoger). Als echter een F4 objectief met twee stoppen lichtsterkte verslechterd wordt door de extender, dan wordt meestal dus de autofocus regeling uitgeschakeld door de camera. Of alleen het middelste auto-focus punt blijft nog beschikbaar. Het hangt af van de gebruikte extender, objectief en camera combinatie (raadpleeg handleiding). Ook kan het auto-focus systeem trager werken. De afname van de lichtsterkte heeft grote gevolgen voor de helderheid van de zoeker.

Voordelen zijn er natuurlijk ook:

• Een 200mm objectief met een 2x extender gedraagt zich als een 400mm objectief (met bovenstaande beperkingen).
• Een onderwerp wordt “dichterbij” gehaald, waardoor onderwerpen ook groter in beeld worden gebracht. De mimimale focusafstand (MFD*) veranderd namelijk niet. De maximale vergrotingsmaatstaf / factor (MM*) wordt dan groter (bij een 2x extender ook 2x zo groot). Dat is een voordeel in geval van close-up fotografie (macro).

Voorbeelden:

1. Een 1,4x extender maakt van een 200mm F4 objectief een 280mm F5,6 objectief.
2. Een 2x extender maakt van een 400mm F5,6 objectief een 800mm F11 objectief zonder autofocus functie.
3. Een 2x extender maakt van een 70-200mm F4 objectief een 140-400mm F8 objectief met beperkte, tragere, of geen autofocusfunctie.

Naar boven

Extension Tube (tussenring) (macro)

Een extension tube is een verlengstuk zonder lenzen (een tussenring dus), om het objectief verder van de camerasensor te brengen. Een buisje met lucht dus. De minimale focusafstand (MFD*) wordt hierdoor korter. Daardoor kun je fysiek dichter bij de onderwerpen komen, waardoor de maximale vergrotingsmaatstaf/factor (MM*) toeneemt.

De toename van deze vergrotingsmaatstaf kun je ruwweg als volgt uitrekenen:

Lengte extension tube gedeeld door brandpuntsafstand objectief

Tel dit bij de bestaande vergrotingsfactor van het kale objectief en je weet wat de effectieve vergrotingsfactor wordt.

Voorbeeld:

De Canon 25mm extension tube tussen een 50mm objectief levert de volgende toename van vergrotingsfactor op: 25 / 50 mm = 0,5x winst.

Merk op, dat dit voor grote brandpuntsafstanden nauwelijks nut heeft. Daarvoor is een close-up lens meer geschikt.

Let op: de minimale focusafstand wordt niet alleen korter, maar de maximale focusafstand ook. Maar voor grote afstanden gebruik je geen extension tube. Liever een extender.

Naar boven

Close-up lenzen ((tele)macroconverters)

Een close-up lens wordt op de filter-ring geschroefd van een tele-objectief (van ca. 70 tot 300 mm) om de maximale vergrotingsmaatstaf/factor te verhogen. Het werkt als een soort leesbril. Je kunt zodoende met een tele-objectief dichter bij onderwerpen komen, terwijl deze toch nog scherp te stellen zijn.

De minimale focusafstand (MFD*) is dus korter.

Hetzelfde nut voor langere brandpuntsafstanden als een extension tube voor kortere brandpuntsafstanden dus.

Nadeel: moet specifiek voor de filtermaat van het betreffende objectief aangeschaft worden. Is niet geschikt voor macro lenzen.

Close-up lenzen hebben een sterkte uitgedrukt in + dioptrieën.

Hoeveel kun je met je objectief dichterbij komen, terwijl je het object nog net wel scherp kunt stellen? Dat hangt van de huidige minimale focusafstand (MFD*) (niet verwarren met de brandpuntsafstand) van uw objectief af en de sterkte van de close-up lens in dioptrieën.

Opmerking: de Canon 500D close-up lens draagt bijna hetzelfde typenummer als de EOS-500D spiegelreflex van Canon. Laat dit u niet verwarren.

Naar boven

Samenvatting met een overzicht met afkortingen

*) Afkortingen in deze tekst:

• MFD = Mimimal Focus Distance (minimale focusafstand) – De minimale afstand tot een onderwerp waarbij nog scherp te stellen valt.
• MM = Maximum Magnification – De maximale vergrotingsfactor van een onderwerp ten opzichte van het sensorformaat. 1x betekent dat onderwerpen van 36mm breedte beeldvullend kunnen worden weergegeven op een sensor die ook 36mm breed is. Je kunt ook spreken van een vergrotingsmaatstaf; dan zeg je bijvoorbeeld 1:1. Je hebt het over hetzelfde. Nog een Engelse term: Maximum Reproduction Ratio.
• F = Diafragma getal

Overzicht:

• Extender: MM groter – MFD gelijk – Brandpuntsafstand groter – F kleiner < om vooral lange brandpuntsafstanden te vergroten
• Extension tube: MM groter – MFD kleiner – Brandpuntsafstand gelijk – F gelijk < Om meer macro functionaliteit te krijgen met normale objectieven. Bij objectieven met grote brandpuntsafstanden weinig nuttig.
• Close up: MM groter – MFD kleiner – Brandpuntsafstand gelijk – F gelijk < Om meer macro functionaliteit te krijgen met normale -niet-macro- objectieven. Juist nuttig voor objectieven met grote brandpuntsafstand.

Naar boven

Nog verwerken in de tekst: groothoekconverters; het tegenovergestelde van een teleconverter.

Bij spiegelreflex en systeemcamera’s wordt vaak gesproken over de crop-factor. Wat is dat en wat voor invloed heeft dat op de brandpuntsafstand en de beeldhoek?

Laten we eerst eens beginnen met de projectie van een objectief.

De projectie van een objectief

Laten we eerst eens kijken naar de projectie van een objectief. We gaan als voorbeeld een lamp fotograferen. Normaal gesproken fotografeer je niet zo snel een lamp, maar het is voor dit voorbeeld wel handig omdat een lamp veel licht geeft.

De lamp zet ik voor een los objectief en ik laat het objectief projecteren op een witte wand. Deze witte wand is normaal gesproken de binnenkant van je camera. De lamp bestaat uit allemaal kleine lampjes, dus dat geeft een mooi raster (zie foto rechts).

Dit is de projectie:

Je ziet een cirkel met daarin de kleine lampjes. Voor dit onderwerp even niet zo belangrijk, maar wel leuk te weten: de bovenste lampjes staan nu onderin en de linker lampjes staan rechts geprojecteerd (en andersom). Het wordt dus op de kop en in spiegelbeeld geprojecteerd.

Brandpuntsafstand

Het objectief moest ik op een bepaalde afstand van de witte wand houden om de lampjes scherp te krijgen. Denk eens aan een vergrootglas die de zon als een scherpe (hete) punt af kan buigen op een krant om gaatjes te branden. Je moet de afstand van het vergrootglas tot de krant precies goed hebben, om een scherpte punt te zien. Denk hier aan als we praten over de brandpuntsafstand.

De brandpuntsafstand van een objectief wordt uitgedrukt in millimeters (mm).

Dan komen we bij de Crop factor

In de projectie zie je dus een cirkel. Maar foto’s en camera-sensoren zijn toch vierkant? Juist.

Ze knippen de ronde rand weg door de sensor helemaal in het ronde beeld te plaatsen. Op een normaal beeld ziet dat er ongeveer zo uit:

Er wordt dus een groot deel van de cirkel weg geknipt. Dat heet “croppen” in het Engels.

Camerasensoren heb je in verschillende formaten.

Laten we nu eens een kleinere sensor in de cirkel plaatsen, op dezelfde afstand in het objectief als dat we de grote sensor hadden geplaatst: de brandpuntsafstand blijft dus gelijk.

We gooien nu veel meer weg (dus kan het glas eigenlijk wel wat kleiner). Maar de kleinere sensor produceert wel een volledig beeld uit dat kleine rechthoekje. Deze kleinere sensor heeft namelijk meer lichtgevoelige cellen per oppervlakte eenheid.

Als we nu de foto’s even groot afdrukken, zie je dit verschil:

Het lijkt wel of het beeld verder is ingezoomd!

Dat is effectief ook zo. Omdat de sensor kleiner is, knip (crop) je een kleinere oppervlakte uit het geprojecteerde beeld. Maar die zie je wel weer net zo groot op de afdruk terug (of je beeldscherm). Je “zoomt” niet echt in, maar je vergroot het beeld in feite. De brandpuntsafstand is immers gelijk gebleven! Maar vergroten is ongeveer hetzelfde als inzoomen (dus het feitelijke vergroten van de brandpuntsafstand), dus spreken we ook wel over de “equivalente brandpuntsafstand”.

Equivalent? “Gelijkwaardig” dus, maar waaraan dan?

Als referentie gebruikt men nog steeds de aloude 35mm film (fotorolletje).

Beeldsensoren voor digitale camera’s van hetzelfde formaat noemt men vaak full-frame.

Dus een vierkantje van 35mm in die cirkel is de maatstaf. Men wist toen altijd hoe groot het onderwerp in beeld kwam bij een bepaalde brandpuntsafstand. Immers; bijna iedereen gebruikte deze maat film. Een fotograaf nam een 200mm objectief mee en wist precies wat zijn bereik was.

Maar nu met die kleinere sensoren in digitale camera’s is dat wel even anders geworden. Neem bijvoorbeeld de four-thirds sensor. Die is 17,3 x 13mm. De grootte is ongeveer de helft van de 35mm horizontaal, maar ook ongeveer de helft verticaal. Er passen dus 4 van deze sensoren in het oppervlak van een 35mm sensor/film. Om de crop-factor te berekenen, gebruik je alleen de breedte van de sensor.

Formule: 35mm / sensorbreedte

Die is in dit geval 35mm / 17,3mm = 2,02. Dus de crop factor is ongeveer 2x.

Dus een 100mm (brandpuntsafstand) objectief op een dergelijke camera gedraagt zich als een 200mm (brandpuntsafstand) objectief op een 35mm (sensorbreedte) camera. <- 200mm is dan de “equivalente brandpuntsafstand”.

Dus je kunt met kleinere objectieven hetzelfde bereik halen!

Nog een voorbeeld:

Een Canon APS-C sensor is 22,2 mm x 14,8 mm.
35mm / 22,2mm = 1,58. Afgerond is de crop-factor dus 1,6x.

Een 200mm objectief heeft dus een gelijkwaardig zoombereik aan 320mm (200 x 1,6), vergeleken met een 35mm camera.

De Engelse afkorting voor crop-factor is FOVCF (Field Of View Crop Factor)

Het verschil en daarom “equivalent”
Stel; fotograaf 1 heeft een 35mm camera en een 320mm objectief. Fotograaf 2 heeft een APS-C camera met een 200mm objectief (zoals voorgaand voorbeeld). Ze maken beide dezelfde foto met dezelfde camera-instellingen. Maar is die foto uiteindelijk wel hetzelfde?

Nee, maar wel bijna. De brandpuntsafstand bepaald de beeldhoek en is daarmee ook van invloed op de scherptediepte. Hoe groter het brandpuntsafstand, hoe kleiner de scherptediepte.

Ook al zijn de beeldkaders van beide fotografen gelijk, de brandpuntsafstand immers niet (320mm vs 200mm). Fotograaf 2 met zijn 200mm objectief heeft meer scherptediepte. Zijn achtergrond zal dus minder onscherpte bevatten met gelijke instellingen.

Maar aangezien het zoombereik gelijk is, spreekt men van een “equivalente brandpuntsafstand”.

Voor en nadelen

Voor beide situaties zijn er voor en nadelen te bedenken:

• Hoe kleiner de sensor, hoe groter de crop-factor en dus hoe kleiner het objectief kan zijn voor een gelijk beeldkader (lees: zoombereik).
• Het zoombereik neemt dus toe bij eenzelfde objectief (in vergelijking met een 35mm camera). Ideaal voor wildlife fotografie.
• Objectieven voor kleinere sensoren kunnen dus lichter en kleiner zijn. Zie ook volgende paragraaf.
• De scherptediepte is groter in geval van camera’s met een kleinere sensor. Ideaal als je dat juist wil, maar voor een mooie onscherpe achtergrond is een grotere sensor beter geschikt.
• Grotere sensoren hebben bovendien vaak betere specificaties (beeldkwaliteit), maar dat valt buiten het bestek van dit artikel.

Het beste compromis tussen groot en klein is de APS sensor, of de four-thirds sensor.

Speciale objectieven

Kijk nog eens naar foto 4 van eerder in dit artikel (of deze thumbnail).

Is het niet zonde dat zo’n groot deel van het geprojecteerde beeld niet wordt gebruikt?

Speciaal voor kleinere sensoren zijn er dan ook speciale objectieven te koop. Deze hebben in feite minder glas, waardoor die cirkel minder groot is in diameter. Minder glas is een kleiner formaat en dus lichter. Tel daar het grotere zoombereik en dus de kleinere noodzaak voor een grotere brandpuntsafstand bij op en je kunt een veel lichtere set aan objectieven maken.

Een goed voorbeeld zijn de objectieven speciaal voor APS-C sensoren (EF-S, DX, DC, DI-II, etc) en de objectieven voor het four-thirds systeem.

Nadeel: deze objectieven zijn dus niet op een 35mm camera te gebruiken, omdat je anders zwarte randen zou zien in de hoeken (sterke vignettering).

Objectieven die dus wél geschikt zijn voor 35mm camera’s (full-frame) zijn dus in verhouding groter en zwaarder.

De compactcamera

Deze noemen we even apart. Dit type camera heeft een extreem kleine sensor. Dus is maar een hele kleine brandpuntsafstand nodig om een extreem zoombereik te halen. Voor 15x zoombereik heb je vaak maar ca. 50mm nodig. Maar ook het glasoppervlak kan kleiner, dus zijn de objectiefjes ook zeer klein in dergelijke camera’s.

Daarom zijn compactcamera’s ook echt compact vergeleken met camera’s met een grotere sensor. Maar ook nu weer geldt, dat de scherptediepte altijd zeer groot is (kleine brandpuntsafstand). Handig voor snapshots (snelle kiekjes), maar minder mooi in geval van portretfoto’s etc.

Wil je toch een portretfoto maken met je compactcamera waarbij de achtergrond onscherp moet zijn? Ga dan verder weg staan en zoom in. Dan vergroot je de brandpuntsafstand.

Hoe groter de brandpuntsafstand, hoe kleiner de scherptediepte.

Stel, je begint met een brandpuntsafstand van ca. 50mm en maakt een foto van twee voorwerpen op verschillende afstand van elkaar. Zoals in deze foto:

Wat gebeurt er dan als je wat verder weg gaat staan en die afstand gaat corrigeren met een grotere brandpuntsafstand?

Dit om precies te zijn:

De oranje pot in de voorgrond is even groot in beeld gebracht. Maar de gele pot in de achtergrond is nu groter in beeld dan in de eerste foto. Het diepte effect wat we zo gewend zijn door de perspectivische tekening (lijnperspectief) verdwijnt naarmate de brandpuntsafstand groter wordt gekozen (tele dus). Het beeld wordt vlakker en de achtergrond uitgerekt.

In dit voorbeeld is dat effect zelfs zo sterk, dat de gele pot op de achtergrond bij een brandpuntsafstand van ca. 200mm bijna even groot is als de oranje pot.

Zie hier de verschillen. Dit het verschil in grootte tussen het voorgrond object in beide foto’s (50 en 200mm):

Die was bewust even groot gekozen. Nu het achtergrond object:

Omdat de achtergrond wordt “uitgerekt”, neemt de scherptediepte drastisch af. Dat versterkt juist weer het diepte effect, omdat de achtergrond makkelijker onscherp kan worden weergegeven, ten opzichte van de voorgrond (handig bij portretten).

Voorbeeld:

De kat stond hier maar één meter van de bladeren, en toch zijn deze al onscherp. Dat kwam ook door het feit dat de fotograaf dan weer niet te ver van de kat verwijderd was.

]]> https://www.pe1rqm.nl/fotografie-techniek-het-effect-van-een-grote-brandpuntsafstand-tele/feed/ 0