De luidspreker is te klein voor een mooie basweergave, maar spraak klinkt heel erg goed. En dat bleek ook goed voor de hobby toepasbaar, want deze luidspreker is perfect voor aan een transceiver of ontvanger. Omdat het een actieve speaker is, kun je zelfs meerdere transceivers/ontvangers parallel aansluiten, met behulp van serieweerstanden (ca 1k). Een eenvoudige audiomixer kan ook.

Ik heb een aantal van deze speakers. Eén begon op een keer raar te vervormen. De zekering brandde later ook door. Toen ik meette, merkte ik gek genoeg geen kortsluiting of lage impedantie rond de voeding. De Elko’s, bugcel en alles rond de voeding waren ook goed.

Een nieuwe zekering brandde dan ook niet opnieuw door. De spanning was ook in orde. Maar het geluid was nog steeds erg vervormd. Toen maar het audiodeel doorgemeten. Hier is de oscilloscoop erg handig. Ik ben helaas vergeten om foto’s te maken van het oscilloscoopscherm, die die kan ik niet opnemen in dit artikel.

Aan de ingang zit een trafootje, waar het gebalanceerde audio binnenkomt. Op dit punt was geen vervorming zichtbaar. Dit werd in een dubbele NE5532 opamp voorbereid, om aan te bieden aan een TDA2009 eindversterkermodule. Op de opamp zag ik met de oscilloscoop wel wat vervorming in de vorm van rare spikes, maar dit was vrij mild ten opzichte van de hoorbare vervorming. Even een andere opamp erin gedaan en dit gaf hetzelfde resultaat. De zichtbare vervorming bleek later overspraak te zijn uit de defecte TDA2009.

Want op deze versterkermodule waren enorme spikes te zien in het ritme van het audio. Op de uitgang dus zeer sterk en op de ingang mild gemoduleerd bovenop het onvervormde audio. De spikes bevatten erg hoge frequenties en die ga je door het hele circuit zien door overspraak.

De reparatie was toen ook simpel. Module vervangen.

Dus weer een speakertje gered van de ondergang. Deze kan weer een doel in de shack krijgen, of bijvoorbeeld als speaker tijdens de JOTA. Ik heb weleens meerdere van deze opgespeld op een tafel, zodat grote groepen kinderen konden meeluisteren met kortegolfuitzendingen.

In 2021 kon ik van David een mooie mixer overnemen, namelijk de Yamaha 01V. Dit is een digitale audiomixer, die gebouwd is eind jaren 90. Dit lijkt dus al best wel gedateerd, maar deze audiomixer blijkt nog steeds bijzonder bruikbaar te zijn voor in mijn shack. De kwalitatieve mic-amps en ADC/DAC’s, flexibele routering van alle audiokanalen, de effect processors en de dynamic processors zijn ook voor huidige maatstaven nog van uitstekende kwaliteit.

Er was echter één groot probleem met deze mixer. De PCM1702 DAC’s van de main-stereo output gaven geen geluid meer. De mixer heeft ook nog 4 “omni” output bussen, die je ook kan routeren als output, maar het missen van de centrale stereo-out vond ik toch lastig. De Omni bussen hebben bovendien wat lagere kwaliteit DAC’s, al zou ik dat niet zo snel horen in mijn toepassing.

Ik ben vervolgens begonnen met het onderzoeken van de fout. Gelukkig was er een servicemanual te vinden op internet. Dus heb ik het betreffende schemadeel geanalyseerd:

De mixer maakt een digitaal serieel signaal, dit wordt aan een YSF210B oversampling digital filter aangeboden, die het naast het filteren ook nog splitst naar een voor links en rechts gescheiden digitaal serieel signaal voor de DAC’s. Deze PCM1702U DAC’s maken daar een analoog signaal van, wat in een dubbele opamp versterkt en gefilterd wordt. Daarna gaat het in een setje opamps om van dit asymmetrische audio een gebalanceerd symmetrisch audiosignaal te maken.

Ik ben eens van links naar rechts gaan meten met de oscilloscoop. De digitale seriële signalen van de YSF210B waren allemaal aanwezig. Ik kon zelfs het ritme van het audio herkennen in de variatie van de data. De PCM1702U DAC’s kregen dus ook data binnen. Ook kon ik de kloksignalen meten en die leken qua frequentie ook in orde. Ook de spanningen (+ en – 5V) waren in orde.

Ik kon geen analoog signaal meten op de uitgang van de DAC’s (pin 14). Vervolgens de DAC’s er uit gesoldeerd en een audiosignaal met een functiegenerator geïnjecteerd op dit punt. Deze toon kwam keurig uit de uitgang, dus alle opamps leken in orde. Er was ook geen sluiting te meten of wat dan ook.

Oeps, de DAC’s zijn dus echt stuk. Maar hoe kan het dat beide DAC’s stuk zijn? Ik ging zoeken op internet en dit komt met dit type best veel voor zag ik. Het zou volgens sommigen ook door een spike op de voeding kunnen zijn gebeurd. Maar volgens David zou het ook kristalvorming in de chips kunnen zijn geweest. Het is gissen, maar het is nou eenmaal zo. Dus op zoek naar vervangers.

Ze zijn bijna niet meer te koop. Het schijnen populaire DAC’s geweest te zijn bij audiofielen. En als een grote lichting dan ook nog stuk aan het gaan is, dan blijft er weinig meer over op de markt. Maar dit is natuurlijk voer voor de malafide verkopers die nep chips (counterfeit of fake in het Engels) aanbieden. En dat ook nog tegen een flinke prijs. Ik heb twee keer een setje besteld en beide setjes waren fake. Na het solderen merkte ik direct dat de chips bijzonder heet werden. Direct de mixer weer uit. Wat bleek; de voedingen werden kortgesloten.

De eerste set die ik bestelde was op Ali en die heb ik via een dispuut kunnen herstellen. Daarna op Ebay bij een Fransman besteld. Althans, dat leek zo. Het bleek een handelaar te zijn die precies dezelfde fake chips aan mij zond. Zelfde afwijkende opdruk (gouden kleur i.p.v. wit en precies dezelfde productie datumcode). Opvallend detail aan de datumcode; de productie van de chips was allang gestopt ten tijde van de datumcode die op de fakes gedrukt stond. Enfin, die moest ik terugsturen zodat de handelaar zeker wist dat ik hem niet aan het flessen was. Verzendkosten en veel tijd kwijt, maar wel mijn geld retour.

Toen stond ik voor het blok… nog een gokje wagen? Nou nog één keer dan dacht ik. Nu gelet op beschrijving en foto’s. Refund mogelijkheden waren goed… echter nooit aangekomen… geld terug … klaar… Dat was de laatste bestelling.

PCM5102

Intussen was ik met een ander project (SigmaDSP) bezig geweest met de flexibele PCM5102 DAC. Deze had David PE1MUD mij destijds aangeraden voor dat project en is inderdaad een superleuke chip. Ik had een PCB liggen met deze DAC, waar ook al de 3V3 spanningsregelaars op gesoldeerd waren en wat andere randcomponenten zodat hij ook op 5V goed kon werken. In kwalitatief opzicht is de PCM5102 bij 44.1k en 48kHz samplerate ongeveer gelijk aan de 1702’s, maar veel moderner in de zin van flexibiliteit, ondersteunde formaten, samplerates, etc. De eerder genoemde YSF210B filter heeft de 5102 DAC niet eens nodig, want die zit al ingebouwd.

Kenmerkend is wederom het seriële audio wat deze DAC gebruikt. Dat werd ook wel I2S genoemd. Ik vroeg mij af of het seriële data van de mixer geaccepteerd zou worden door de PCM5102. Toen ik David daarover vroeg, heeft hij datasheets geanalyseerd en hij zie me dat de kans van slagen heel erg groot zou zijn. Hij zei me dat ik de data vóór de YSF210B af moest tappen en dat de 5102 een aantal pinnen hoog en laag moest hebben en dat het seriële format LJ (left-justified) moest zijn. Dus proberen maar!

Lastiger dan wat draadjes solderen werd het niet. Het werkte in één keer! Hoe was dat mogelijk. Was Murphy met vakantie? Oke, één dingetje dan. De audiolevels waren te hoog. De 5102 output veel hoger dan de 1702’s. Dit is opgelost met meerslagen potmeters als spanningsdelers op de uitgangen, om het niveau te verlagen. Dit heb ik op het juiste niveau ingesteld met behulp van een onboard toongenerator in de mixer en DIGICheck in mijn RME geluidskaart. DIGICheck biedt op die manier een gekalibreerd meetinstrument. Het was bijzonder te zien, dat de toongenerator zo mooi klopte qua niveau over een zeer groot ingesteld bereik (van ca -80 tot 0dBfs perfect)

Toch kwam er een probleem naar boven na een tijdje de mixer gebruikte te hebben; het audio viel zo nu en dan weg op de uitgang van de DAC. Op den duur kwam er helemaal geen audio meer uit. Mixer weer open en gemeten. Eén ding werd me al wel meteen duidelijk, Murphy was helemaal niet op vakantie geweest. Ik had geen rekening gehouden met het feit, dat de Yamaha mixer nog met TTL 5V levels werkte. De PCM5102 is een 3.3V DAC. Die is dus langzaam gaan overlijden aan de inputs.

Ik heb daarom een Levelshifter (zo’n Arduino boardje) gemonteerd en dat leek goed te werken.

Ik merkte op de scoop wel, dat de bits niet meer mooi waren qua vorm en dat het wegvallen van het audio daardoor niet kon worden uitgesloten. Dit kwam door dat dit I2S signaal een paar MHz bandbreedte kent en daardoor krijg je demping en misaanpassing. Door de draadjes korter te maken, kon ik het best goed krijgen. Maar eigenlijk zou ik de bedrading op een ander punt moeten aftappen en wellicht met ik de draadjes vervangen voor korte transmissielijnen (coax bijvoorbeeld) met de juiste afsluitimpedantie. Dat komt wel een keer. Nu werkt het bijna altijd en als het goed is zal de DAC niet meer langzaam beschadigen door de te hoge ingangsspanning.

Philips heeft lang geleden mooie audio apparatuur gemaakt. Een topserie was de 800 serie van eind jaren 80. Ik heb wat van deze serie gekregen, voornamelijk van mijn vader. Wij hadden deze set vroeger thuis staan namelijk. Maar de componenten die stuk gingen, werden gewoon weggegooid. Dus zat er geen tuner en CD speler meer bij de set.

Bij de set van ons thuis zat een FT880 tuner. Deze heb ik eerder al eens op Marktplaats gevonden en die werkt ook prima. Maar ik heb altijd al belangstelling gehad voor de iets nieuwere RDS versie, de FT980. Na een tijdje zoeken op Marktplaats (met notificaties zodra iemand wat te koop aanbiedt), heb ik deze gevonden. De eigenaar wist niet of de tuner nog zou werken (want geen kabel aansluiting), maar het display ging nog aan.

Op diverse sites had ik al wel gelezen, dat de tuner waarschijnlijk wat onderhoud nodig zou hebben. In de 30 jaar dat de tuner bestaat, is er wel het één en ander gedegradeerd. Dat is een grote klacht die je vaak hoort bij dit model. Ik schrik daar niet van, want ik heb wel ervaring met het repareren van elektronica.

Op de site van Tubejack zag ik dat veel trimmers mogelijk vervangen moesten worden. En ik las dat de tuner tot grote prestaties in staat was als alles weer hersteld is en goed afgeregeld is. Afregelen is ook geen probleem voor mij, want ik beschik over alle benodigde afregelapparatuur, zoals signaalgeneratoren (RF en LF), FM stereo/RDS multiplex encoder, distortion meter, oscilloscoop, een nauwkeurige multimeter en ik kan het vergelijken met een SDR ontvanger.

Toen de tuner binnen kwam, was ik verrast hoe mooi dit exemplaar er nog uitzag. Natuurlijk zie je wel hele kleine gebruikssporen, maar meestal tref je ze slechter aan na 30 jaar gesleep en ondankbaar geschuif op zolders. Dit model is met liefde behandeld. Na de tuner te hebben aangesloten merkte ik dat elektronisch gezien alles werkte, maar dat de gevoeligheid ernstig tekort schoot. Precies zoals verwacht eigenlijk.

Toen ben ik gaan kijken of er componenten echt stuk waren, of dat het alleen een kwestie van verloop is geweest van de afstembare kringen. Dat was inderdaad het geval, alle trimmers waren in orde en in de eerste instantie kon ik zo al uit de losse pols de tuner voor 90% tot leven wekken. Zelfs de RDS ging het weer doen. Niet optimaal nog allemaal, maar ik kon zo wel zien dat ik meteen door kon naar de werkbank om de apparatuur aan te sluiten om af te regelen.

Ik heb getwijfeld of ik het verloop van de kringen kon toeschrijven aan de trimmers, of aan de componenten daar omheen. Het vervangen van de trimmers zag ik voor nu niet direct als noodzaak. De kans is groot dat het degradatieproces al lang geleden gestabiliseerd is en de kringen nog volledig in resonantie te krijgen zijn met de marge die de trimmers bieden. De trimmers kraken niet en draaien nog gewoon soepel. Ik houd deze tuner toch voor mijzelf en ik vind het wel leuk om te kijken of deze nog verloopt de komende tijd en dat de gevoeligheid weer zal afnemen.

Ik weet tot welke prestaties ik de tuner nu heb gekregen en dat is minstens zo goed als dat deze de fabriek is verlaten (hij overtreft nu de specificaties enigszins, zoals genoemd in het service manual). Overigens heb ik ook niet de uitgangscondensatoren vervangen, wat nog weleens zou kunnen als ik tijd teveel heb. Audio op line niveau in een vrij hoge impedantie heeft niet zoveel baat bij foliecondensatoren. Misschien als je een super audio CD hebt op veel te dure speakers, maar dit is een FM tuner. FM is van nature al niet de meest optimale methode van muziekreproductie, dus die marginale extra vervorming die je misschien op labniveau kan meten, ga je van zijn lang zal zijn leven niet horen.

Toen begon het afregelen. Gelukkig kon ik het service manual downloaden. Ik heb de varicap spanning van de PLL of het gehele bereik mooi gebalanceerd zoals beschreven. Ook het middenfrequent staat keurig op 10.7 nu (week ook bijna niet af). De quadratuur detector heb ik ook veel aandacht gegeven. Hierbij is de balans goed gezet en de vervorming zo laag mogelijk afgeregeld. In het hele MPX gebied is alles zoals beschreven gedipt na injectie van wat LF signalen (19, 38, 57kHz) en de RDS decoder krijgt nu een mooie doorlaat van de psk gemoduleerde frequenties binnen van rond de 57kHz. De RDS decoder is daarmee weer lekker gevoelig. Ik beschrijf het hier wat kort, maar ik heb er veel tijd in gestoken en geen punt uit het service manual is overgeslagen. De S-meter en search stop doen het ook goed, etc etc.

Mijn signaalgenerator op -110dBm geeft al een redelijk goed te beluisteren FM signaal (mono) in deze tuner. Heus wel met een kraakje, maar dat is echt heel netjes als ik dat vergelijk met mijn andere tuners. Maar dat geluid! Wauw, deze tuner klinkt wel echt heel erg goed. De kanaalscheiding is top en de ruis minimaal. Leuk vind ik de mogelijkheid tot een smaller IF filter op het moment dat je last hebt van een naburig station. Dit smallere filter moet je niet gebruiken op sterke stations, want de vervorming neemt wel toe. Zeker voor NL stations, die echt tot het maximum uitsturen van wat mag. Voor veel Duitse radiostations kun je juist beter wel het smallere IF filter kiezen, gezien zij veel behoudender zijn met de uitsturing van de modulatie op de zenders.

Voor FM DX liefhebbers is dit een ideale tuner. Het smallere IF filter in combinatie met de 25kHz stapjes maakt dat je snel stations beluisterbaar kan maken in het drukke FM landschap van Nederland. Want laten we wel wezen, in Nederland is de FM band wel tot het uiterste uitgebuit! Wat een berg legale FM zenders staan er te draaien in ons kleine platte landje. Allemaal om op van de waardeloze FM tunertjes van veel consumenten nog iets hoorbaar te maken.

Als je dan kijkt naar deze mooie tuner uit de jaren 80, dan was er veel moeite gestoken om juist aan de ontvangstkant veel gevoeligheid te bieden. In die tijd stonden er nog maar een paar zenders in Nederland op enkele hoge opstelpunten. En men kon op deze manier vaak ook naar Duitsland luisteren op een goede antenne. Een tweede aansluiting voor de kabel (met minder gevoeligheid) was ideaal om de ether en kabel (toen nog in opkomst) te combineren in één tuner.

Gloeilampje

Het gloeilampje van de power on/knop was stuk. Deze wilde ik vervangen voor een LED lampje. Alleen moest de originele cyaan achtige kleur zo goed mogelijk gereproduceerd worden. Deze kleur werd door middel van een blauw hulsje over een gloeilampje gemaakt, wat vervolgens in een lichtgeleidender met diffuser werd geprojecteerd.

Een normale felle LED van 5mm werkte niet goed, vanwege de lens die het licht teveel naar voren richt. Dat werkte niet goed met de lichtgeleidender met diffuser. Dus heb ik een LED chip geprobeerd. Een witte LED met het originele hulsje gaf een puur blauwe kleur als resultaat. Het cyaan werd verkregen, omdat het gloeilampje van zichzelf wat geler licht gaf. Dus had ik een LED geprobeerd met een warme kleurtemperatuur. Deze kwam uit een oude halogeenlamp vervangende LED lamp. Dat gaf een mooi resultaat wat vrijwel hetzelfde leek als het origineel. Ietsje feller, maar dat vind ik niet erg. Dat is af te stemmen met de voorschakelweerstand voor de LED.

Op het originele gloeilampje stond een 50Hz wisselspanning van enkele Volts. Een LED heeft een gelijkspanning nodig, dus heb ik dat gemaakt met een hele eenvoudige gelijkrichter (enkele diode) en een condensator. Daarachter een weerstand voor de stroombegrenzing van de LED (de waarde hangt af van de gebruikte LED). De stroom heb ik begrenst op 20mA, al kon deze LED hoger (high power LED). Dit gaf zodoende de goede hoeveelheid licht en er werd geen onnodige warmte geproduceerd (het koelprofiel van de LED was door mij veel kleiner gemaakt).

Er is technisch gezien niet zo heel veel te vertellen over deze kastjes. Behalve dat ik wel zoveel mogelijk probeer om BNC te gebruiken voor video. Daarbij probeer ik zo vaak mogelijk 75 Ω chassisdelen te gebruiken. Voor audio gebruik ik voor deze externe kastjes ongebalanceerde tulp aansluitingen, want vooralsnog gebruik ik alleen gebalanceerd audio in de 19 inch kast. Eventueel kan ik bij mijn werktafel nog eens een gebalanceerde XLR aansluiting toevoegen.

Hieronder wat foto’s van de bouw.

Het is vooral een kwestie van nauwkeurig boorwerk. Ik gebruik een kolomboor en conische getrapte plaatboren (plaatboren zijn gekocht bij Conrad).

Het uittekenen van de juiste maten voor de chassisdelen doe ik door het chassideel op de glasplaat te leggen van een kopieermachine of scanner en dat te kopiëren op papier (of scannen en weer uitprinten). Dat gebeurt als het goed is maatvast. De papieren print gebruik ik dan om met een pons gaatjes te prikken middenin waar de gaten moeten komen. Uitknippen en leggen op de te boren plaat. Met de pons nu een gaatje slaan waar de boor moet centreren en daarna boren maar! Op de foto hieronder pas ik deze truuk toe op een veel grotere chassisdeel strip voor in de 19 inch kast:

Wat er trouwens dan zo uitziet:

Voor de videokabel heb ik een type kabel gebruikt, waar vier coax kabels gelegd waren in één kabel. Dat was handig voor de ruimte en ik hoefde nu maar één kabel te trekken om vier aansluitingen te creëren. Na het solderen zijn de kabels vastgezet met wat hotglue.

Deze heb ik gemaakt bij de werktafel:

November 2016:
Voor David PE1MUD heb ik ook een 19 inch paneeltje geboord. Wederom met de kopieermachine en pons truc, zoals hierboven beschreven is.

Kortom, de Creative Sound Blaster Roar 2 is een kastje volgepropt met functies! Dit artikel gaat op alle functies in en ook zal natuurlijk de geluidskwaliteit besproken worden. Want is er met zoveel functionaliteit in een kastje nog ruimte over gebleven voor de geluidsweergave?

Luidsprekers en versterker
Er zitten 3 luidsprekers (2x mid-hoog en 1x subwoofer) in en twee passieve drivers. Deze speakerconfiguratie is heel bijzonder te noemen voor zo’n klein kastje. Ook de versterkers zijn bijzonder: de mid-hoog drivers hebben hebben een eigen stereo versterker en de subwoofer heeft ook een eigen versterker.

Om terug te komen op de passieve drivers: De subwoofer is eigenlijk wat te klein om zelfstandig veel lage tonen te genereren. De behuizing is ook vrij klein. Daarom heeft Creative een hele bijzondere oplossing bedacht in de vorm van passieve drivers aan weerszijden. Dat vergroot virtueel de behuizing en ze helpen de subwoofer om de echt lage frequenties weer te geven. Bij de Roar 2 zie je de passieve drivers echt meetrillen als het volume wat hoger staat. De mooie afwerking van de passieve drivers maakt dat een leuk detail.

Fysieke kenmerken
Het formaat van de Soundblaster Roar 2 is 188mm breed, 109mm diep en 51mm hoog. De Roar 2 is ca. 20% kleiner dan zijn voorganger. Hij is verkrijgbaar in zowel wit als zwart.

Het gewicht is 1 kg. Dat is best veel voor een Bluetooth speaker van dit formaat. Het apparaat is gemaakt van een stevig soort kunststof en voelt solide aan. Het apparaat kan zowel liggend, als staand geplaatst worden. Dat was bij de eerste versie ook niet het geval.

Bij deze Roar versie 2 zit er geen rooster meer over de passieve drivers. Bij de eerste versie was dat nog wel het geval. De passieve drivers bij versie 2 zien er mooi uit, maar ze zijn wel wat kwetsbaar. Een portable speaker wil je makkelijk mee kunnen nemen en in een tas lijken ze makkelijk te kunnen beschadigen. Creative blijkt ook beschermtassen te verkopen.

De Roar 2 heeft ook geen enkele bescherming tegen spatwater, stof en zand. Ook op dat vlak moet je voorzichtig zijn. Over de USB en Aux aansluitingen zit bijvoorbeeld geen rubberen flap.

Geluidskwaliteit
Een oordeel over de geluidskwaliteit is voor een deel subjectief. Ook is het lastig om een oordeel te geven zonder een referentie aan te duiden. Zou je zo’n kleine speaker gaan vergelijken met een Hifi luidsprekerset van €10000,-, dan weet je van te voren dat dat niet eerlijk is. Daarom ga ik geen hoeveelheid sterren geven als oordeel. Ik zal proberen te beschrijven wat je kunt verwachten van deze kleine speaker.

Het is een klein kastje en dat merk je wel. Heus, het is heel knap wat Creative voor mekaar heeft gekregen, maar men moet ook weer geen hele diepe bassen met veel kracht verwachten. De plaatsing in de ruimte is met een kleine speaker heel belangrijk. Zodra de Roar 2 iets in een hoek van een kamer wordt geplaatst, dan merk je onmiddellijk een grote winst op het gebied van de basweergave. Dat zijn de momenten dat je verwonderlijk zit te kijken naar dat kleine kastje en wat daar uit kan komen. Het geluid is dan mooi vol.

Het is duidelijk dat Creative het geluid zo gebalanceerd mogelijk heeft proberen te houden. Het klinkt daardoor vrij neutraal. Veel mensen zijn daar wel gesteld op, maar persoonlijk had ik het mooier gevonden als het geluid iets krachtiger zou klinken. Dat is namelijk in geluidskaartmodus op je PC of laptop wel in te stellen met de optionele Soundblaster control software. Een beetje meer hoge tonen en lichte boost in een bepaald lage tonen gebied vond ik een verbetering. Het is jammer dat deze equalizer instelling niet kan worden overgenomen voor de andere afspeelmodi. Dus deze software regeling heeft geen invloed op bijvoorbeeld de Bluetooth functie. Dat is iets wat me wel wat teleurstelde. Je kunt dus niets aan de toonweergave regelen, behalve met de PC functie.

Nou, niets is ook niet helemaal waar; er zit een “Roar” knopje op, die de bas en hoge tonen wel wat versterkt. Het geluid wordt dan krachtiger, wat handig blijkt te zijn in geval van feestjes etc. In sommige situaties kwam dat wel in de buurt van mijn eerdergenoemde wens, al vond ik de boost in lage tonen nu wel eens wat teveel van het goede. Maar mooi dat het er op zit.

In plaats van Roar, kun je ook kiezen voor TeraBass. Dat gaat met hetzelfde knopje. Dan worden alleen de lage tonen versterkt bij lage volumes. Dat kun je wel wat vergelijken met een Loudness regeling.

Zowel de Roar als de Terabass functie wordt weer uitgeschakeld na het uitschakelen van de speaker. Als je één van de instellingen permanent wil gebruiken, moet je dat dus iedere keer na het inschakelen van de speaker weer activeren.

Maar over het algemeen zal het geluid je waarschijnlijk echt niet tegenvallen, zolang je je maar blijft beseffen dat het een kleine speaker is. Het klinkt ook niet hol of scherp. Ook is geen hoorbare vervorming aanwezig en de versterkers produceren geen hoorbare ruis.

Resumé: gewoon goed dus voor een speaker, erg goed voor een kleine speaker.

Speelduur, accu en powerbank
Er zit een 6000mAh accu ingebouwd. Deze is niet verwisselbaar. De speelduur is maximaal 8 uur op een acculading. Dat is niet heel bijzonder, maar ook weer niet slecht. Opladen kan in ca. 3 uur met de meegeleverde adapter. Ook kan de USB ingang (micro-B) gebruikt worden om de Roar 2 op te laden, maar dat gaat minder snel en hij laadt alleen op als het apparaat uitgeschakeld is.

De Roar 2 kan ook als powerbank dienen om een telefoon of tablet op te laden. Daar is een USB uitgang (type-A) voor aanwezig, die 5V, 1A kan leveren. Dat gaat natuurlijk wel ten koste van de speelduur van de Roar 2, maar dit is wel ideaal om de accu energie in de Roar 2 wat te verdelen naar de telefoon als die bijna leeg is.

Verkijk je overigens niet teveel op de accucapaciteit die de fabrikanten opgeven. De capaciteit wordt weergegeven in mAh (milli Ampere uur). Dat is een weergave van hoeveel stroom een accu een een uur lang kan afgeven. Maar ieder elektrisch apparaat heeft ook een werkspanning (in Volts). Die moet je ook niet vergeten. Deze spanning en de eerstgenoemde stroom maakt samen het vermogen (in Watts). Een 12V accu met een capaciteit van 5000 mAh kan veel meer vermogen afgeven dan een accu van 4V met een capaciteit van 6000 mAh. Een opgave van Wh (Watt uur) zou beter zijn geweest. De accuspanning lees je nergens terug in de specificaties van luidsprekers… Kijk gewoon naar de opgegeven speelduur als je Bluetooth speakers gaat vergelijken.

Bluetooth
Door gebruik te maken van Bluetooth 3.0 met A2DP (stereo wireless), AVRCP (remote control) en HFP (handsfree), heeft Creative de mogelijkheid kunnen benutten om het geluid via een AAC-, SBC-, of aptX codec over te sturen. Dat is een luxe set aan codecs, wat goed is voor de kwaliteit en een minimum aan vertraging. Bluetooth 4 is niet gebruikt. Deze nieuwere standaard heeft vooral meerwaarde voor low-power devices, zoals hartslag meters, temperatuur sensoren, etc etc. Daar heeft een Bluetooth luidspreker toch geen profijt van.

Aux ingang
De aux ingang is handig om alle apparaten aan te sluiten die geen Bluetooth aan boord hebben. Je zou kunnen denken aan oudere telefoons, mp3 spelers, een FM radio / tuner, etc.

Geluidskaart en mass-storage (USB ingang)
Door de Roar 2’s USB micro-B poort aan te sluiten op een PC (of notebook) kan de Roar als een stereo USB luidspreker dienen. Er zit een USB geluidskaart ingebouwd dus. Deze presenteert zich ook als Sound Blaster op de PC of laptop. Het is alleen een afspeelapparaat, dus je kan op je PC geen opnames maken van bijvoorbeeld de AUX ingang.

De Sound Blaster Control Panel kan gebruikt worden om de geluidsweergave aan te passen. Dat is echter alleen de geluidsweergave in USB speakermode. Deze instelling heeft helaas geen invloed op de Bluetooth, AUX en MicroSD weergave.

De USB ingang kan trouwens ook dienen als kaartlezer voor de interne MicroSD kaart. Handig om even wat muziek over te zetten. Het omschakelen tussen geluidskaart functie of mass-storage gebeurt met een schakelaartje.

Zodra de MicroSD speler (zie volgend hoofdstuk) wordt gebruikt, wordt de geluidskaart uitgeschakeld. Zodra deze weer gestopt wordt, meldt de geluidskaart zich weer aan op de PC.

MicroSD speler
Er kan een MicroSD kaart geplaatst worden met MP3’s, WMA’s, of WAV bestanden. Op de zijkant zitten knoppen voor de volgende functies:

• Play / Pauze (start of pauzeer het afspelen)
• Next / Previous (spring naar volgend of het vorige nummer)
• Random / Repeat (standaard speelt de Roar alle nummers achter elkaar af en zal aan het einde weer bij het eerste nummer beginnen. In random mode worden nummers in willekeurige volgorde afgespeeld. Dat is een bijzondere functie, die vaak niet aanwezig is op eenvoudige spelers. Pluspunt dus!)

Het is niet mogelijk om nummers door te spoelen of versneld af te spelen. Ook is er geen display aanwezig, waardoor het een beetje gokken is wat je gaat afspelen.

De geluidskwaliteit hangt natuurlijk af van hoe de nummers opgenomen en geëncodeerd zijn. Maar als het daar niet aan ligt, dan klinkt Roar 2 prima met zijn interne microSD speler.

Voice recorder
De voicerecorder neemt op met een ADPCM codec op 16 kHz, 4 bit op de microSD kaart (WAV bestanden). Dit is een instelling die vooral geschikt is voor het opnemen van spraak. Dat geeft de naam van de functie immers ook al aan. Er zit een microfoon ingebouwd. Ook is de optie aanwezig om de interne microfoon uit te schakelen. Op dat moment wordt alleen het Bluetooth audio opgenomen. Mocht je dus een telefoongesprek willen opnemen, of iets dergelijks, dan heb je dus de keuze welk geluid je opneemt. Zelfs als je muziek afspeelt via Bluetooth, kan dat worden opgenomen. Dan is het zeker aan te raden om de microfoon uit te schakelen. Alleen de opnamekwaliteit is wel laag, vanwege de eerder genoemde instelling. Maar muziek wordt ondanks de lage kwaliteit, wel in stereo opgenomen. Het zou leuk wezen als Creative de mogelijkheid had ingebouwd om op 44 kHz, 16 bit op te nemen. Dan had je bijvoorbeeld de Aux ingang kunnen gebruiken als hoogwaarde recorder voor bijvoorbeeld het overzetten van cassettebandjes (of verzin het maar). Daar is de kwaliteit nu wat te laag voor.

Muziekopname voorbeeld:

Spraakopname, voorbeeld:

Speakerphone
Als je telefoon verbonden is met de Raor 2 via Bluetooth, dan kunnen telefoongesprekken worden gevoerd op de luidsprekers van de Roar2. De interne microfoon kan je stem doorgeven aan de andere kant. De telefoon hoeft dus niet je zak of tas uit. Deze functie is ook handig in zakelijke gevallen waar een speakerphone gewenst is. De gesprekken kunnen ook worden opgenomen met de voicerecorder functie, zoals beschreven in het vorige hoofdstuk.

Automatische uitschakeling
Het apparaat schakelt zich automatisch uit als er ca. 15 minuten niets meer wordt afgespeeld. Dat is om de accu te beschermen. De kans is nou eenmaal groot dat men de speaker vergeet uit te schakelen na het stoppen met afspelen. Dit is dan een ideale feature.

USB mass storage
De USB ingang kan gebruikt worden voor de eerder genoemde geluidskaart functie of als kaartlezer voor de microSD kaart. Omschakelen tussen beide functies gebeurt met een schakelaartje.

NFC
Verbinden van een telefoon of tablet is eenvoudig als deze NFC aan boord heeft. Even bij het logo houden, toestemming geven en klaar ben je.

Batterij indicator
Een batterij indicator met 3 LED’s geeft een indicatie van hoeveel van de accucapaciteit nog beschikbaar is. Deze indicator gaat knipperen op het moment van opladen.

Bedtime Mode
Dit is een leuke functie voor het slapen gaan. Het volume zal langzaam aan steeds zachter gaan spelen en daarna schakelt de Roar 2 zichzelf uit.

Website
Voor meer info kan je de site van Creative bezoeken: http://sg.creative.com/p/sound-blaster/sound-blaster-roar-2

Download Sound Blaster Control Panel hier: http://soundblaster.com/downloads/ROAR2/SBCP

Je kan alles downloaden, zo ook de Gerber files, Drill files, frontontwerpen, schema, Bill of material, etc. Ik heb bijna alle onderdelen volgens de Bill of material (BOM) besteld bij Mouser. De overige had ik al in huis. Bestellen bij Mouser is erg handig en de kwaliteit van de onderdelen zijn goed. Maar houd rekening met flink wat verzendkosten. Voor 2 stuks O2’s was ik ca. €56,- kwijt plus ca. €20,- verzendkosten. De printjes kosten meestal een paar euro per stuk.

Alle info is te vinden op deze site: http://nwavguy.blogspot.nl/2011/08/o2-details.html

Hij is ook compleet gebouwd te koop bij diverse leveranciers. JDS Labs heeft een mooie site met ook nog wat info: https://www.jdslabs.com/products/35/objective2-headphone-amplifier/ (zij maken zelfs een versie met ingebouwde DAC!)

Schema:

Foto’s:

Nu moet ik er nog een mooie behuizing voor vinden. De printplaten zijn 10 x 8 cm, dus qua breedte past de print wel in een eurokaart behuizing. Maar aangezien ik ook cinch- en een 6,3mm hoofdtelefoonstekker wil plaatsen, moet mijn behuizing wel wat groter zijn dan 10 x 8 cm.

Specificaties:

• Frequency Response
  +/- 0.1 dB
• THD 1 Khz 150 Ohms
  0.0016%
• THD 1 Khz 15 Ohms
  0.0023%
• THD 20 hz 15 Ohms
  0.0023%
• THD 20 Khz 15 Ohms
  0.010%
• IMD CCIF 15 Ohms
  0.001%
• IMD SMPTE
  0.002%
• Noise (ref 400 mV)
  -105 dB
• Max Output 15 Ohms
  337 mW
• Max Output 33 Ohms
  613 mW
• Max Output 150 Ohms
  355 mW
• Output Impedance
  0.54 Ohms
• Crosstalk 15 Ohms
  65 dB
• Channel Balance
  0.6 dB
• Battery Life
  ~8 hours

Beschrijving

Het is een actief 2.1 luidsprekersysteem. Het zijn dus twee satellietluidsprekers met een subwoofer. De versterkers (klasse D waarschijnlijk) en voeding zitten in de subwoofer:

• een stereoversterker (2 x 15 Watt RMS @10% THD)) voor de satellietluidsprekers
• en een mono versterker (30 Watt RMS @10% THD) voor de subwoofer.

De satellietluidsprekers hebben beide een enkele driver met een diameter van 66mm doorsnee. Deze verzorgen alleen het midden en hoge tonen bereik.

De subwoofer heeft een driver van 133mm diameter doorsnee en verzorgt het lage tonen bereik tot ca. 55Hz minimaal.

Het volume wordt geregeld met een losse bedienunit. Dat is een mooie grote ronde knop die bijvoorbeeld naast het keyboard kan worden geplaatst. Aan de zijkant van deze knop zit nog een bas-regelaar, waarmee je de subwoofer in kan stellen en daarmee dus ook de hoeveelheid lage tonen. Ook zit in deze unit nog een aux aansluiting, wat handig is voor als men bijvoorbeeld met een smartphone muziek wil afspelen. Ook zit er nog een hoofdtelefoonaansluiting op van 3,5 mm.

Achterop de subwoofer zitten alle aansluitingen: De twee aansluitingen voor de satellietspeakers en er zitten twee line ingangen op: RCA en 3,5mm jack (stereo uiteraard). Hier kan ook een Bluetooth ontvanger op aangesloten worden als je draadloos muziek wil afspelen vanaf een smartphone of tablet. Ik kreeg de ontvanger overigens als aanbieding bij mijn set. De Logitech Bluetooth ontvanger klinkt goed.

Voor meer informatie over het formaat, gewicht, etc kan je naar de site van Logitech:

• Link naar de website van Logitech

Bouwkwaliteit
De satellietluidsprekers zitten goed in elkaar, maar ze zijn wel vrij licht van gewicht. Ze zijn van kunststof gemaakt en de kastjes zijn goed in elkaar gezet met zowel een kliksysteem als met schroeven. Het lijkt er dus op, dat Logitech de nodige moeite heeft genomen om ongewenste trillingen in de kastjes tegen te gaan.

De subwoofer heeft een behuizing van spaanplaat die netjes met fineer is afgewerkt. De dikte van dit spaanplaat is ca. 13mm, wat helemaal niet slecht is voor zo’n kleine speaker. De woofer zelf is niet zichtbaar, omdat er luidsprekerdoek is gebruikt aan de voorzijde van de kast. De kast voelt stevig aan. De driver (woofer) heeft een forse magneet en ziet er robuust uit. Geen goedkope plastic driver met een klein magneetje, maar een stevig exemplaar.

Geluidskwaliteit en plaatsing
Dit is het meest subjectieve deel van deze review, maar wel belangrijk. Met dit formaat speakers maakt de plaatsing vrij veel verschil. Ook daar kunnen variaties door ontstaan. Voor deze review is de subwoofer achter de computermonitor geplaatst en de satellietspeakers zijn direct aan de weerszijden van de monitor geplaatst. Dat lijkt een vrij optimale plaatsing in geval van het gebruik bij een computer. De subwoofer moet niet te ver van de satellietspeakers af staan, omdat de lage tonen (uit de sub) dan teveel gescheiden worden van de midden en hoge tonen (uit de satellietspeakers). Bij deze set is dat erg belangrijk, omdat de satellietspeakers zelf helemaal geen lage tonen produceren. De subwoofer op de vloer plaatsen lijkt niet een goede keuze.

De meeste nieuwe luidsprekers moeten even inspelen. Dat was bij deze speakers ook wel nodig alvorens er een oordeel gegeven kon worden. Veel inspeeltijd was er niet nodig voor ze wat los kwamen. Een paar uren was voldoende. Steeds toen ik begon te luisteren naar de speakers vond ik in de eerste instantie het mid-hoog wat te veel aanwezig. Het geluid leek daardoor wat aan de scherpe kant. En dat is ook wel een kenmerk van de satellietspeakers, maar al na één nummer raak je daaraan gewend. De balans van de hele set is uiteindelijk best wel goed. De satellietspeakers hebben een mooi open karakter en het hoog is mooi fris. Tikkeltje scherp dus wel. Zonder subwoofer zou het overigens niet mooi klinken, want de satellietspeakers hebben zelf geen woofer. De driver in deze speakertjes is alleen voor de midden- en hoge tonen.

De subwoofer is best wel krachtig en heeft een behoorlijke body. Het laag gaat niet door tot de bijna onhoorbare en alleen voelbare frequenties. Daar is de kast te klein voor, maar het laag heeft wel een behoorlijke kracht en je hoort duidelijk een voller geluid dan alleen kleine PC speakers hadden kunnen genereren. Het geheel klinkt als grotere speakers. Ik denk wel te kunnen horen dat een laagje minerale wol, of polyesterwol als akoestische demping aan de binnenzijde van de subwooferkast wel goed was geweest. Je zou dan net een tikje minder kasterig geluid hebben. Alleen dat is bij deze set wat lastig, omdat ook alle elektronica in dezelfde kast zit. Dat moet natuurlijk wel zijn warmte kwijt kunnen. De meeste luisteraars zullen dit overigens niet opmerken. De subwoofer heeft overigens wel een goed ontworpen basreflex poort. Deze is erg nuttig voor de kracht in het lage tonen gebied.

“Hoe hard kan ie?” Dat viel me echt heel erg mee. Wauw, je kan best je buren plagen met dit setje!

Resumé: Mooi vol en krachtig geluid, beetje scherp richting mid-hoog. Mooi open geluid, prettig om naar te luisteren. Satellietspeakers hadden zelf wel iets meer lage tonen mogen genereren. Nu moet je wat met de plaatsing van de subwoofer experimenteren om geen gat in de lage tonen te krijgen. Dat lukt vaak wel goed.

Maar dit setje kost dan ook minder dan €100,- . In deze prijsklasse is dit een heel leuk en prima klinkend setje. Overigens mag de geweldige volumeregelaar ook niet onvermeld blijven. Dat is heel handig.

DAB+ is digitale radio (Digital Audio Broadcasting) en mag worden gezien als de toekomstige vervanger van analoge FM radio.

Luister mee naar een fragment uit de Groningse Pronkjewailronde van 25 februari 2015:

 

Voor het plaatsen van dit fragment is toestemming gegeven.

Fotoverslag:

Alle IC’s en de ultrasoon sensor heb ik op Ebay besteld. De ultrasoon sensor is van een iets ander type, maar de specificaties lijken niet heel erg verschillend.

Ik bouw weer alles op een gaatjes board. Dat is goedkoop en direct voorhanden. Toch kreeg ik wel steeds vaker het gevoel eens wat met fabrieksprinten te moeten gaan doen… Maar nu nog even niet!

Augustus 2015:
Het project was een beetje vergeten, ook omdat de schakeling maar steeds niet wilde werken. Testen was maar nauwelijks mogelijk, omdat het toen nog winter was. De vleermuizen vliegen dan niet rond.

Steeds leek het weer bij de CD4024 mis te gaan. Er kwam wel een soort blokgolf signaal uit de LM393 binnen op pen 1 van de CD4024, maar er kwam niets uit. Ik verdacht mijn CD4024 batch, mogelijk waren ze stuk. Maar op een breadboard leek hij prima te werken. Ik kon er een blokgolf in stoppen met een hogere frequentie en er kwam keurig een lagere frequentie weer uit. Nice… Het is toen een beetje blijven liggen, maar nu in augustus 2015, ben ik weer eens wat gaan meten.

Het pulsje wat uit de LM393 kwam, vond ik eigenlijk wel wat aan de lage kant (700mV). Bij nader inzien kon dat nooit genoeg zijn voor de Schmitt triggers in de CD4024. Dus zou het dan aan de LM393 liggen? Snel zag ik al wat raars op mijn print: R12 had ik niet van pen 3 naar ground, maar van pen 1 naar ground aangesloten! Oh oh, dat verklaart de kleine puls aan de uitgang van de LM393 naar de CD4024!

Na herstel zat er onmiddellijk meer leven in. Ik had weer een 40kHz ultrasoon speaker (een equivalent van de UST-40T) aangesloten op een functiegenerator. 40kHz instellen en het loeide uit de ontvanger (de UST-40R microfoon pikt dat perfect op).

De schakeling bleek trouwens erg gevoelig voor storing uit mijn computermonitor. Zodra ik de print in de buurt hield van deze monitor, dan hoorde ik enorm veel ruis en herrie. Ik kon dat met andere apparaten nog niet zozeer ontdekken, dus mogelijk zit er iets in mijn monitor in het frequentiegebied van de ultrasoon microfoon. Maar een afgeschermd kastje kan denk ik geen kwaad voor deze schakeling.

November 2015

Ik heb de schakeling nu in een kastje gebouwd, zodat ik de schakeling aan de collega kan geven om uit te proberen. Jammer dat het net winter is, dan zullen er waarschijnlijk geen vleermuizen hoorbaar zijn. Maar goed, het moest toch een keer afgebouwd worden :)

Een grote klacht was de geluidskwaliteit van de ingebouwde microfoon van de camera. Dat komt omdat de microfoon ver van de sprekende personen verwijderd zit, terwijl de microfoon ook nog rondom gevoelig is. Ook beschikt de camera over een Automatic Gain Control (AGC) circuit. Dat kun je zien als een automatische opnamevolume regeling. Tussen de woorden door wordt daarom de omgevingsruis enorm versterkt. Dat was in de standaard camerafirmware niet uit te schakelen. Later meer daarover, want dat bleek op te lossen.

Voor deze geluidskwaliteit problemen moest dus wat bedacht worden. Het budget van de stichting is beperkt, anders konden we wel dure draadloze systemen kopen met perfecte dasspeld microfoons. De uitdaging was dus, om met beperkte middelen een goede opnamekwaliteit te bewerkstelligen.

In grote lijnen ben ik aan de slag gegaan en heb het volgende gedaan:

• Opnamerecorder van mij getest en afgeregeld.
• Twee dasspeld microfoons gemaakt van kleine goed klinkende elektret microfoon kapsels, die ik nog had liggen.
• Wegens het beperkte budget zijn we niet draadloos gaan werken, dus lange verlengkabels van goede kwaliteit.
• Eén microfoon bestaande uit een groter elektret kapsel (met nóg iets betere geluidskwaliteit) omgebouwd tot eenvoudige handmicrofoon voor een reporter.
• Windkap voor deze handmicrofoon.
• Camerafirmware uitgebreid met Magic Lantern (wauw!)

Uitgangspunt van deze opnamesessie, was een interview waarbij twee personen in beeld te zien zouden zijn. Ik had anderhalve week om wat te maken. De geïnterviewden zouden zittend deelnemen aan de opname. Dus konden we ook wel met een bedraad systeem uit de voeten. We hadden niet de beschikking over mooie studiomicrofoons en richtpijpen, dus heb ik gekozen voor elektret microfoons en ongebalanceerd audio. Daar had ik namelijk alles voor in huis, om een leuke set mee samen te stellen.

Opnamerecorder M-Audio Microtrack-II
Deze gebruik ik wel vaker voor allerlei audio-opnames. Een handige portable recorder, die kan opnemen in WAV (96kHz, 24bit maximaal) en MP3. Ingangen zijn: twee keer analoog, gebalanceerd (1/4″ TRS) en ongebalanceerd (1/8″ jack) en één keer digitaal (S/P DIF). Het ingangsniveau kan traploos ingesteld worden van line-level tot microfoon level +60dB. Verder zitten er nog een ongebalanceerde line uitgang op en een hoofdtelefoonuitgang. Veel aansluitingen dus voor zo’n kleine recorder.

Twee dasspeld microfoons
Die heb ik gemaakt van kleine goed klinkende elektret microfoon kapsels, die ik nog had liggen. De kapseltjes zijn oorspronkelijk gebruikt in een T-microfoon, behorende bij bovenstaande recorder. De kapsels pasten precies in de achterkant van een 3,5″ jackplug. Handig, want die plug kon gelijk dienst doen als… plug! Om precies te zijn om de microfoons op een verlengkabel te kunnen aansluiten.

Verlengkabel
We wilden vanwege het beperkte budget geen draadloos systeem gaan aanschaffen. Bovendien was de tijd beperkt en zouden de geïnterviewden toch alleen maar zitten. Dus heb ik deze kabel gemaakt. De kabel is niet erg dik, maar wel van een goede kwaliteit.

De lengte is ongeveer 5 meter en de pluggen kunnen gebruikt worden om de kleine microfoonkapsels in te klikken. Deze pluggen kunnen dan op borsthoogte aan de kleding worden bevestigd.

De knijper is bevestigd met lijm.

Een microfoon bestaande uit een groter elektret kapsel
Met nóg iets betere geluidskwaliteit, omgebouwd tot eenvoudige handmicrofoon voor een reporter. Deze komt letterlijk uit de junkbox. Daar lag dit kapsel al voor jaren. Geen idee waar hij uitgekomen is.

Ik was blij verrast toen ik de geluidskwaliteit hoorde.

Windkap voor bovenstaande microfoon
Een elektret is erg gevoelig voor windgeruis. Daarom heb ik deze windkap gemaakt. Deze past precies om de behuizing en de vatting is gemaakt van rubber. Dat was een soort ring, die ik nog in de junkbox had liggen.

Camerafirmware uitgebreid met Magic Lantern

De AGC (automatisch opnamevolume regeling) in de EOS-550D was erg vervelend. een zeer korte releasetime en een makeup gain van tientallen dB’s, maken het audio erg onrustig tussen de woorden door.

Kijk op Magic Lantern om meer te weten te komen over deze firmware uitbreiding. In het kort komt het er op neer, dat je eerst een kleine firmware update doet, wat niet meer is dan de huidige firmware de opdracht te geven om een file op de SD kaart mee te booten tijdens het opstarten. Op de SD kaart komt de Magix Lantern file te staan, die wordt meegeladen tijdens het starten (inschakelen) van de camera (add-on). Als je weer de originele functies wil, haal je die file eenvoudig van de SD kaart af.

Het cameramenu blijft er verder hetzelfde uitzien, maar in een speciaal submenu komen extra functionaliteiten te staan. Fantastisch! En voor ons de belangrijkste features: handmatige opnameniveau’s en geen AGC.

Dus de volgende keer kan de camera gewoon als recorder worden gebruikt, in plaats van de eerder genoemde Microtrack. Want de opnamekwaliteit van de EOS-550D bleek nu erg goed.